Kinh tế vùng Vịnh “điêu đứng” vì cuộc chiến tại Iran 

Hơn một tháng sau khi cuộc chiến tại Iran bùng nổ, hy vọng đa dạng hóa kinh tế vốn định hình các quốc gia vùng Vịnh trong những năm gần đây đã phải nhường chỗ cho thực tế khắc nghiệt hơn.

Khói bốc lên tại thành phố Fujairah (UAE) sau một cuộc không kích của Iran. Ảnh: AP

Mặc dù chưa có bất kỳ báo cáo chính thức nào về toàn bộ thiệt hại mà cuộc chiến tại Iran gây ra cho khu vực nhưng dữ liệu thống kế sơ bộ đã cho thấy một bức tranh đáng lo ngại. Chỉ riêng 3 cường quốc kinh tế thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) gồm Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar đã chịu mức thiệt hại trực tiếp lẫn gián tiếp ước tính lên tới hàng chục tỉ USD. Nguyên nhân dẫn tới sự "thất thoát" này chính là sự gián đoạn nghiêm trọng ở eo biển Hormuz, huyết mạch quan trọng mà khoảng 1/5 lượng tiêu thụ dầu toàn cầu đi qua. Theo tờ Ynetnews, lượng dầu đi qua eo biển này đã giảm từ khoảng 20 triệu thùng/ngày xuống còn chưa tới 2 triệu thùng/ngày, gây ra hiệu ứng domino làm tắc nghẽn chuỗi cung ứng khu vực.

Tại Saudi Arabia, nền kinh tế lớn nhất và có ảnh hưởng nhất trong khu vực, cú sốc kinh tế thể hiện rõ nhất ở lĩnh vực năng lượng. Vương quốc này buộc phải cắt giảm sản lượng dầu từ 10,4 triệu thùng/ngày trong tháng 2 xuống chỉ còn 8 triệu thùng/ngày trong tháng 3, khiến Riyadh thiệt hại hơn 10 tỉ USD chỉ trong một tháng. Dù có thể chuyển hướng xuất khẩu qua cảng Biển Đỏ, nền kinh tế Saudi Arabia vẫn chịu áp lực lớn khi dầu mỏ chiếm khoảng 54% nguồn thu ngân sách. Giới phân tích cho rằng nếu cuộc chiến tại Iran kéo dài thì Riyadh buộc phải chọn giữa việc làm chậm các dự án quy mô lớn đầy tham vọng hoặc tăng cường vay nợ trên thị trường quốc tế để tránh làm cạn kiệt nhanh chóng nguồn dự trữ quốc gia.

Trong khi đó, tại UAE, tình hình phức tạp hơn. Dù thiệt hại trực tiếp từ sản xuất dầu mỏ ít hơn so với Saudi Arabia, chỉ khoảng 3 tỉ USD, nhưng thiệt hại thực sự nằm ở mô hình kinh tế của nước này. Lâu nay, UAE xây dựng vị thế dựa trên hàng không, hậu cần và thương mại - những lĩnh vực là nền tảng cho chiến lược đa dạng hóa của Abu Dhabi nhưng hiện đang chịu áp lực nặng nề từ cuộc chiến tại Iran. Dữ liệu từ các hãng hàng không quốc gia cho thấy một bức tranh không mấy sáng sủa. Theo đó, Hãng hàng không Emirates chỉ mới hoạt động trở lại khoảng 75% công suất bình thường, trong khi Etihad đang hoạt động ở mức nửa công suất. Đáng lo ngại, hoạt động của Flydubai giảm xuống chỉ còn 1/3. Ước tính, thiệt hại trực tiếp đối với riêng ngành hàng không của UAE là từ 1,5-2,5 tỉ USD. Và nếu tính thêm sự thiệt hại của ngành du lịch, tổng thiệt hại của UAE ước tính khoảng 6 tỉ USD.

“Ca” nghiêm trọng nhất dường như là Qatar. Đối với vương quốc nhỏ bé nhưng giàu có này, cuộc chiến tại Iran không chỉ dẫn tới sự gián đoạn về hậu cần mà còn là một đòn giáng trực tiếp đối với xuất khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng - huyết mạch kinh tế cốt lõi của Doha. Thông báo gây chấn động gần đây của tập đoàn năng lượng nhà nước QatarEnergy về việc tạm ngừng sản xuất và tuyên bố tình trạng bất khả kháng đã đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc khủng hoảng có thể kéo dài nhiều năm. Giám đốc điều hành QatarEnergy Saad Sherida al-Kaabi cho biết việc Qatar bị thiệt hại 2 trong số 14 đường ống dẫn khí tự nhiên hóa lỏng đã làm giảm khoảng 17% công suất xuất khẩu của nước này, dẫn đến tổn thất khoảng 20 tỉ USD/năm cùng với khoảng 26 tỉ USD chi phí dành cho tái thiết. Hơn nữa, kế hoạch mở rộng trị giá 29 tỉ USD của Qatar nhằm tăng sản lượng khí tự nhiên hóa lỏng giờ đây sẽ phải đối mặt với tình trạng chậm trễ đáng kể. Chưa kể, Hãng hàng không Qatar Airways gần như bị tê liệt, chỉ hoạt động ở mức 20% công suất, gây thêm thiệt hại ước tính từ 5-8 tỉ USD chỉ trong tháng đầu tiên nổ ra chiến sự tại Iran. 

Ngân hàng Goldman Sachs dự báo, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài thêm 1 tháng nữa, các nền kinh tế vùng Vịnh có thể suy giảm từ 2%-5% trong năm 2026. Trên khắp khu vực, các chiến lược chuyển đổi kinh tế dài hạn đều đang gặp rủi ro. Chương trình đa dạng hóa Tầm nhìn 2030 của Saudi Arabia, nỗ lực của Oman nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ trong bối cảnh trữ lượng giảm, tham vọng của UAE và Qatar trong việc mở rộng du lịch và các trung tâm trung chuyển toàn cầu đều đang phải đối mặt với nhiều thách thức.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)