Lý do Mỹ gấp rút bán vũ khí cho các đồng minh Trung Đông
Mỹ vừa phê duyệt một loạt thương vụ bán vũ khí trị giá 16,5 tỉ USD cho Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Kuwait và Jordan, trong bối cảnh chiến sự với Iran leo thang ở mức độ nguy hiểm.
Tên lửa AMRAAM do tập đoàn RTX sản xuất. Ảnh: USAF
Kích hoạt cơ chế khẩn cấp
Các đề xuất bán bao gồm tên lửa không đối không tầm trung tiên tiến (AMRAAM), máy bay không người lái (UAV), hệ thống radar/phòng không, bom và các nâng cấp cho chiến đấu cơ F-16 cho UAE, với tổng chi phí ước tính hơn 8,4 tỉ USD. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết thương vụ bán các hạng mục phòng không sẽ nâng cao năng lực của UAE trong việc đối phó với các mối đe dọa hiện tại và tương lai trong khu vực, mang lại lợi ích cho Washington và các đối tác.
Chính quyền Mỹ cũng công bố đề xuất bán các hệ thống radar cảm biến phòng thủ tên lửa và phòng không tầng thấp cho Kuwait trị giá 8 tỉ USD, cùng một thương vụ trị giá hơn 70 triệu USD nhằm hỗ trợ máy bay và đạn dược cho Jordan.
Trong đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã viện dẫn điều khoản khẩn cấp trong Đạo luật Kiểm soát Xuất khẩu Vũ khí của Mỹ để bán số khí tài trên cho UAE. Việc áp dụng điều khoản khẩn cấp đồng nghĩa với việc các thương vụ bán vũ khí này sẽ bỏ qua quy trình xem xét của Quốc hội, vốn thường giám sát các thương vụ vũ khí lớn với nước ngoài.
Các thương vụ trên diễn ra trong bối cảnh Iran nhắm mục tiêu vào các hệ thống radar cảnh báo sớm và phòng thủ tên lửa tại một số quốc gia thân Mỹ trong vùng Vịnh. Tehran cũng gia tăng các cuộc tập kích UAV và tên lửa vào cơ sở hạ tầng dầu khí. Các quốc gia vùng Vịnh đã yêu cầu bổ sung tên lửa đánh chặn phòng không do Mỹ sản xuất.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth hôm 19-3 đã ca ngợi UAE, Qatar, Bahrain, Kuwait và Saudi Arabia vì ủng hộ nỗ lực chiến tranh của Washington, cho rằng các cuộc tấn công “liều lĩnh” của Iran đã kéo những nước này “vào quỹ đạo của Mỹ”. Trong khi đó, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine tuyên bố quân đội Mỹ sẽ tiếp tục hợp tác với các nước vùng Vịnh để giúp họ nâng cao năng lực phòng thủ cần thiết.
Các nhà quan sát cho rằng quyết định mở rộng chuyển giao vũ khí của Washington ngay ở thời điểm xung đột diễn ra phản ánh một chiến lược cố tình kéo dài và làm leo thang chiến tranh, đồng thời mang lại lợi ích cho các tập đoàn quốc phòng lớn của Mỹ như RTX Corporation, Northrop Grumman và Lockheed Martin. Ba “ông lớn” này là nhà thầu chính trong các thương vụ bán vũ khí cho các quốc gia Trung Đông nêu trên.
Tìm kiếm ngân sách bổ sung
Việc đẩy nhanh tốc độ phê duyệt thương vụ bán vũ khí diễn ra trong lúc chính quyền ông Trump tuyên bố sẽ đề nghị Quốc hội cấp thêm hơn 200 tỉ USD để tiến hành chiến tranh tại Iran.
Trước đó, Lầu Năm Góc đã đề nghị Nhà Trắng trình yêu cầu này lên Quốc hội. Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth xác nhận Lầu Năm Góc đang tìm kiếm thêm ngân sách nhằm tăng tốc sản xuất các hệ thống vũ khí mà Mỹ và Israel đã sử dụng trong hơn 3 tuần xung đột, đồng thời bảo đảm dự trữ đầy đủ cho tương lai. Chiến phí cho đến nay đã lên tới hàng chục tỉ USD, nhưng vẫn còn rất xa mức 200 tỉ USD.
Phát biểu tại một cuộc họp báo ngày 19-3, ông Hegseth nói con số 200 tỉ USD có thể thay đổi, đồng thời cảnh báo cuộc chiến với Iran không có “khung thời gian” kết thúc. Trong nỗ lực bảo vệ đề xuất ngân sách, ông Trump cho biết yêu cầu ở mức đó là “vì nhiều lý do, vượt ra ngoài cả những gì chúng ta đang bàn đến liên quan tới Iran”.
Yêu cầu ngân sách mới, vốn cần được Quốc hội phê duyệt, có thể trở thành phép thử quan điểm về cuộc chiến tại Đồi Capitol. Con số 200 tỉ USD cao hơn mức chi tiêu quốc phòng hằng năm của đại đa số quốc gia trên thế giới, ngoại trừ Mỹ và Trung Quốc, và lớn gấp nhiều lần so với ngân sách quân sự của ngay cả một số quân đội lớn nhất thế giới.
Một đề xuất ở quy mô như vậy nhiều khả năng sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ nhiều nghị sĩ đảng Dân chủ và một số nghị sĩ đảng Cộng hòa, trong bối cảnh cuộc chiến không được lòng dư luận. Khoản này cũng sẽ bổ sung vào ngân sách hiện tại của Lầu Năm Góc vốn đã lên tới 1.000 tỉ USD.
Nỗ lực giảm leo thang nguy hiểm
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 19-3 xác nhận nước này đã “hành động một mình” trong cuộc không kích nhằm vào tổ hợp khí đốt South Pars của Iran. Ông cho biết Israel sẽ tạm dừng các cuộc tấn công tương tự theo đề nghị của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời nhận định cuộc xung đột có thể kết thúc “nhanh hơn nhiều so với suy nghĩ của mọi người”.
Trước đó, Tổng thống Trump cho biết ông đã đề nghị Israel không tiếp tục tấn công các cơ sở khí đốt của Iran, đồng thời khẳng định Washington không có kế hoạch triển khai binh lính tới quốc gia Trung Đông này. Ông Trump cũng nhấn mạnh Mỹ không tham gia trực tiếp vào cuộc tấn công nhằm vào South Pars, dù thừa nhận hai bên có sự phối hợp nhất định.
Phản ứng trên của Mỹ và Israel diễn ra sau khi Iran tấn công cơ sở khí đốt ở Qatar nhằm trả đũa cuộc không kích của Tel Aviv nhằm vào tổ hợp khí đốt quan trọng của Tehran. Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad bin Sherida Al Kaabi cho biết các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào thành phố công nghiệp Ras Laffan - trung tâm sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất của nước này - đã làm gián đoạn khoảng 17% năng lực xuất khẩu LNG.
Đây là cơ sở then chốt cung cấp khí đốt cho nhiều thị trường lớn tại châu Âu và châu Á. Cuộc tấn công này có thể khiến Qatar mất khoảng 20 tỉ USD doanh thu mỗi năm, đồng thời công tác sửa chữa dự kiến kéo dài từ 3-5 năm. Tổng chi phí khôi phục và xây dựng lại các cơ sở bị ảnh hưởng ước tính vào khoảng 26 tỉ USD. Trung tâm khí đốt này của Qatar có cổ phần quan trọng của tập đoàn ExxonMobil (Mỹ).
HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)
