Nắng nóng kéo dài, nguy cơ thiếu nước cho sản xuất nông nghiệp 

Những ngày qua, nền nhiệt ở mức cao, nước bốc hơi nhanh, xâm nhập mặn lấn sâu vào nội đồng làm cây trồng khô cằn, tình hình sản xuất nông nghiệp của người dân bị ảnh hưởng.

Thiếu nước cục bộ

Theo Đài Khí tượng thủy văn TP Cần Thơ, khu vực TP Cần Thơ chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều và mực nước giảm thấp vào giữa tháng 4 đến giữa tháng 5 (thời kỳ cao điểm mùa khô). Dòng chảy trên các kênh, rạch nội đồng xuống nhanh, khả năng cung cấp nước mặt từ sông Hậu vào nội đồng trên các sông, rạch không đủ cho sinh hoạt, công nghiệp, dịch vụ, nuôi trồng thủy sản và sản xuất nông nghiệp, thiếu nước cục bộ tại một số địa phương ảnh hưởng xâm nhập mặn. Khu vực ảnh hưởng triều biển Đông qua hướng sông Hậu mặn có xu thế xuống chậm và ảnh hưởng giảm dần tới cuối tháng 5. Xâm nhập mặn triều biển Tây qua sông Ngan Dừa (xã Lương Tâm) ở mức cao trong tháng 4 đến giữa tháng 5-2026.

Ông Nguyễn Văn Lộc ở xã Tân Hòa, TP Cần Thơ, có gần 1ha lúa hè thu gieo sạ khoảng 10 ngày, cho biết: “Từ giữa tháng 4 đến nay nắng nóng gay gắt, nước bơm lên ruộng 2-3 ngày là cạn. Trong khi nguồn nước ở kênh nội đồng lúc này khá thấp nên việc lấy nước lên ruộng lúa cũng chậm hơn, tiêu tốn thêm chi phí. Nắng nóng, nước trên ruộng bốc hơi nhanh làm cây lúa cằn cõi, chậm phát triển”.

Còn anh Nguyễn Anh Toan ở phường Vị Tân chuyên trồng dưa hấu, cho biết: “Mực nước hiện tại ở các kênh rạch rất thấp, người dân phải canh những lúc nước lớn để bơm tưới cho cây trồng. Dưa hấu là loại cần nước tưới hằng ngày, trong khi mùa khô này nguồn nước cạn kiệt nên người trồng dưa gặp không ít khó khăn. Để sử dụng tiết kiệm nước, gia đình tôi thực hiện giải pháp sử dụng màng phủ để trồng hơn 2 công dưa hấu, dù tốn thêm chi phí nhưng nhẹ lo phần nước tưới”.

Anh Nguyễn Anh Toan ở phường Vị Tân sử dụng màng phủ để trồng dưa hấu nhằm hạn chế tưới nước cho cây trong mùa hạn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ, những năm gần đây, tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước ngọt vào mùa khô diễn ra thường xuyên, nhất là tại khu vực ven biển và cửa sông. Thành phố đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất cho người dân như phát triển các công trình trữ nước ngọt phục vụ mùa khô.

Sử dụng hiệu quả nguồn nước

Theo Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ NN&MT), tổng lượng nước trung bình hằng năm trên lưu vực sông Cửu Long khoảng 488 tỉ m3, trong đó nước mặt chiếm 97%, nước dưới đất chiếm 3%. Lượng nước bình quân đầu người mùa khô khoảng 2.200m3/người. Những năm gần đây dòng chảy từ thượng nguồn về lưu vực sông Cửu Long qua trạm thủy văn Tân Châu, Châu Đốc giảm so với mức trung bình nhiều năm. Xâm nhập mặn có xu hướng đến sớm hơn và mạnh hơn so với trước đây.

Tổng lượng nước khai thác toàn vùng ĐBSCL vào khoảng 32,25 tỉ m3/năm (trong đó, nông nghiệp và thủy sản là 31,54 tỉ m3/năm, còn lại là nước cho sinh hoạt và công nghiệp). Nguồn nước ĐBSCL phụ thuộc vào nguồn nước từ thượng nguồn sông Mê Công, chiếm 95% tổng lượng nước của ĐBSCL.

Cục Quản lý tài nguyên nước cho rằng, cần quy hoạch tài nguyên nước là định hướng tổng thể cấp quốc gia nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước, trong đó có ĐBSCL. Cần tối ưu hóa lợi ích do nguồn nước sông Mê Công mang lại. Đối với nguồn nước mặt, cần khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nước ngọt từ sông Tiền, sông Hậu, sông Cổ Chiên, sông Hàm Luông phục vụ cấp nước liên vùng, liên tỉnh cho những khu vực thường xuyên bị hạn mặn như vùng ven biển, bán đảo Cà Mau. Tăng cường khả năng giữ ngọt với quy mô phù hợp tại vùng Tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười. Xây dựng các hồ trữ nước quy mô phù hợp; vận hành có hiệu quả hệ thống công trình thủy lợi; khai thác hợp lý nguồn nước dưới đất đảm bảo không vượt ngưỡng giới hạn về mực nước. Kiểm soát chặt việc khai thác nước dưới đất cho tưới, nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là khu vực ven biển tỉnh Cà Mau, TP Cần Thơ.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết để hạn chế thấp nhất ảnh hưởng hạn, xâm nhập mặn đến sản xuất, Sở NN&MT thành phố đề nghị các địa phương trên địa bàn thành phố tăng cường công tác quan trắc, dự báo và thông tin kịp thời về nguồn nước, diễn biến xâm nhập mặn. Vận hành hệ thống cống, tích cực trữ nước ngọt. Khảo sát hệ thống công trình thủy lợi để duy tu, sửa chữa các công trình bị hư hỏng, xuống cấp; đẩy nhanh tiến độ thi công công trình phòng, chống hạn mặn đang xây dựng để đưa vào vận hành khai thác, kịp thời ngăn mặn, trữ ngọt phục vụ sản xuất và dân sinh trong mùa khô năm 2026. Ngành Nông nghiệp thành phố khuyến cáo người dân kiểm tra độ mặn nước trước khi bơm tưới, sử dụng màng phủ, rơm rạ để giữ ẩm cho đất, ứng dụng các công nghệ tưới tiết kiệm nước. Khuyến cáo người dân không trồng rải vụ, trồng mới trong thời gian hạn hán, nguồn nước ngọt không đảm bảo cung cấp đầy đủ cho cây trồng…

Bài, ảnh: HOÀI THANH