Nền tảng phát triển "tam nông" bền vững

* THANH LONG

BÀI CUỐI: ĐỂ NÔNG THÔN MỚI LÀ SỨC BẬT CHO “TAM NÔNG” TRONG THỜI KỲ MỚI

Dù còn nhiều khó khăn để ĐBSCL thực hiện công cuộc xây dựng (XD) nông thôn mới (NTM) nhưng nhiều địa phương trong vùng đã có cách làm NTM hiệu quả, tạo sự hưởng ứng từ phía cộng đồng. Từ đây, hứa hẹn tạo sức bật mạnh mẽ cho vùng nông thôn, làm tiền đề cho phát triển “tam nông” bền vững theo tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5-8-2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

* CÁCH LÀM NTM

Tháng 9-2010, tại xã Trường Khánh, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng, diễn ra Hội thi máy thu hoạch lúa các tỉnh phía Nam do Bộ NN&PTNT tổ chức trên cánh đồng mẫu 40ha. Nông dân Vương Hiệp, ấp Trường Thành A, xã Trường Khánh, cho biết: “Từ kết quả của cánh đồng mẫu, chúng tôi đã thành lập được tổ hợp tác sản xuất ấp Trường Thành A. Vụ đông xuân và hè thu vừa qua, các thành viên trong tổ bán lúa cao hơn thị trường từ 15-20%. Đây là kết quả trồng lúa cao nhất của tôi từ trước đến nay”. Theo nông dân Vương Hiệp, vào tổ hợp tác, nông dân được tập huấn và dễ dàng ứng dụng khoa học kỹ thuật từ khâu làm đất, phòng trừ sâu bệnh đến khâu thu hoạch; được UBND xã bảo lãnh cho vay vốn sản xuất... Do làm cùng một loại giống trên diện tích sản xuất lớn, dễ dàng đáp ứng yêu cầu cung ứng số lượng lúa hàng hóa lớn cho các công ty nên đảm bảo hiệu quả sản xuất.

Đại diện Công ty Cổ phần Xây dựng số 8, TP Hồ Chí Minh (bên phải) ký kết hỗ trợ xã Vĩnh Bình, huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ XD NTM. Ảnh: T.LONG

Với cách làm của tổ hợp tác sản xuất ấp Trường Thành A, ông Lâm Hùng Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Khánh, cho biết: “Nông dân ấp Trường Bình và Trường An đã thành lập 2 tổ hợp tác chuyên sản xuất lúa. Ngoài ra, chúng tôi đang vận động nông dân 2 ấp Trường Lộc và Trường Thọ để thành lập tổ hợp tác nuôi trồng thủy sản. Để đảm bảo sản phẩm có đầu ra ổn định, UBND xã đang tiếp tục liên hệ với các công ty, doanh nghiệp ký kết hợp đồng đầu tư, bao tiêu sản phẩm của các tổ hợp tác. Rút kinh nghiệm từ việc tan rã của tổ hợp tác, hợp tác xã trước đây do Ban chủ nhiệm thường bỏ tiền nhà để đi lại, UBND xã đã bàn bạc với các tổ hợp tác và thống nhất sẽ trích 2-3% từ 15-20% giá bán cao hơn giá thị trường trong hợp đồng bao tiêu... Đây là cách làm bền vững mô hình kinh tế tập thể trong tiến trình XD NTM”.

Nông dân vùng nông thôn còn nghèo nên huy động hiến đất, ngày công lao động... trong XD NTM dễ hơn huy động vốn. Trong XD NTM, TP Cần Thơ còn vận động sự góp sức của các doanh nghiệp. Vừa qua, đã có 8 đơn vị, doanh nghiệp ký kết hợp tác hỗ trợ thành phố XD NTM. Mục tiêu TP Cần Thơ hướng đến là tất cả 36/36 xã XD NTM trên địa bàn thành phố đều được sự hỗ trợ của các doanh nghiệp. Ông Đào Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho rằng: Doanh nghiệp tùy vào ngành nghề hoạt động kinh doanh, hỗ trợ XD kiến thiết nông thôn. Các doanh nghiệp thuộc ngành sản xuất, công nghiệp... sẽ mở rộng vệ tinh, qua đó giải quyết công ăn việc làm cho địa phương. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có thể đầu tư, khai thác chợ trên địa bàn xã, mở rộng các hoạt động thương mại, dịch vụ gần với người nông dân, rút ngắn các khâu trung gian trong sản xuất nông nghiệp... Việc hỗ trợ linh hoạt này giúp người nông dân có công ăn việc làm, sản xuất nông nghiệp ngày càng hiệu quả cao. Việc hướng đến nguồn lực doanh nghiệp cùng với nỗ lực của chính quyền địa phương và sức dân, chắc chắn sẽ giải quyết được nhiều vấn đề khó khăn trong XD NTM.

* LIÊN KẾT “4 NHÀ” TRONG NTM

Mô hình xã NTM là nền tảng quan trọng cho quá trình “hiện đại hóa và công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn”. Vì thế, theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Sánh, Giám đốc Viện Nghiên cứu phát triển ĐBSCL, cần có các mối liên kết chặt chẽ và sự tham gia “4 nhà”. Trong các mối liên kết, theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Sánh, liên kết vùng và tham gia “4 nhà” là cách tiếp cận hiệu quả nhất. Bởi sự liên kết này nhằm khắc phục sản xuất nhỏ lẻ, góp phần thực hiện quy hoạch nhà nước tập trung nguồn nguyên liệu, kêu gọi doanh nghiệp đầu tư và nối kết sản xuất nông dân với thị trường. Sắp tới, đối phó thiên tai, dịch bệnh và đáp ứng tác động thay đổi khí hậu ảnh hưởng đến ĐBSCL sẽ thực hiện kém hiệu quả nếu từng địa phương thiếu sự liên kết. Nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ vào nông thôn hiệu quả hơn qua liên kết viện-trường với sở-ngành các tỉnh với sự tham gia tích cực của nông dân, chính quyền địa phương và doanh nghiệp...

Thời gian qua, nhiều mô hình rất thành công về tham gia liên kết “4 nhà” ở ĐBSCL như chương trình xã hội hóa công tác giống, phòng trừ rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá trên lúa... Đặc biệt, cách liên kết “4 nhà” để sản xuất hàng hóa sạch và đạt tiêu chuẩn quốc tế như thanh long, nhãn, bưởi năm roi, vú sữa Vĩnh Kim, nuôi cá tra sinh thái,... Tuy nhiên, các liên kết vừa nêu, theo Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL: Thiếu tổ chức liên kết vùng, thiếu nghiên cứu và tổng hợp một cách đầy đủ để nhân ra diện rộng. Vì thế, nông dân mất rất nhiều cơ hội nối kết sản xuất với thị trường, hoặc tham gia ứng phó với dịch bệnh qua mô hình liên kết “4 nhà”... Trong thời gian tới, nông nghiệp, nông dân và nông thôn ĐBSCL sẽ bị áp lực lớn trong tiến trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, hậu WTO và thay đổi khí hậu toàn cầu. Vì vậy, sự đồng thuận liên kết các cơ quan, đơn vị khoa học, doanh nghiệp, nông dân và sự liên kết giữa các địa phương là cơ hội rất lớn để khắc phục những yếu kém trong nông nghiệp, nông dân và nông thôn; đồng thời, XD nền tảng vững chắc, phát huy lợi thế so sánh vùng để thực hiện thắng lợi chủ trương Nghị quyết “tam nông”.

* GỠ “NÚT THẮT” TỪ CHÍNH SÁCH

Theo Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Luật, Nguyên Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL, XD NTM là cách làm khoa học, là bước đi hợp lý nhằm thực hiện Nghị quyết của Đảng về “tam nông” có hiệu quả thiết thực hơn. Từ đó, đưa nông thôn ĐBSCL và cả nước lên bước phát triển mới: công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp, giảm khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn. Để phong trào XD NTM phát huy tác dụng nhanh hơn, sâu rộng hơn, theo Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Luật: Không nhất thiết phải làm đủ 19 tiêu chí theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM. Số tiêu chí có thể tăng, giảm tùy điều kiện. Hơn nữa, thứ tự ưu tiên, thời gian thực hiện cũng có thể thay đổi cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương. Có thể XD NTM “vệ tinh” xung quanh NTM chính với những tiêu chí ít hơn, hay nhẹ hơn. Cũng nên khảo sát và giới thiệu những mô hình NTM đã có ở các địa phương và đưa vào chuỗi mô hình NTM với những hình thức tổ chức thích hợp như “câu lạc bộ NTM”. Tốt nhất là làm sao để liên tục giới thiệu được kết quả tốt nào đó trong hoạt động XD mô hình NTM.

Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đến năm 2015: 20% số xã đạt tiêu chuẩn NTM (theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM). Đến năm 2020: 50% số xã đạt tiêu chuẩn NTM (theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM). Mục tiêu Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020

Ngay sau khi có Quyết định 491/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về XD NTM, một phong trào XD NTM, bắt đầu từ mô hình NTM với 19 tiêu chí theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM đã và đang được các địa phương vùng ĐBSCL hưởng ứng rộng rãi. Tuy nhiên, để công cuộc XD NTM đạt mục tiêu đề ra (đến năm 2015 có 20% số xã đạt chuẩn NTM và con số này đạt 50% ở năm 2020), tạo sự thuận lợi cho các cấp chính quyền địa phương và sự đồng thuận của người dân, cần sự quan tâm hơn nữa của các bộ, ngành hữu quan. Đó là việc ban hành kịp thời hướng dẫn thực hiện các cơ chế, chính sách. Điển hình như: Cơ chế hỗ trợ đầu tư hàng năm đối với các danh mục vốn ngân sách Trung ương hỗ trợ một phần theo Quyết định số 800/QĐ-TTg. Văn bản hướng dẫn của các bộ ngành thực hiện Nghị quyết số 63/NQ-CP về đảm bảo an ninh lương thực quốc gia với những chủ trương, chính sách quan trọng như: chính sách khuyến khích nông dân giữ đất lúa, đảm bảo người sản xuất có lãi trên 30%; chính sách khuyến khích địa phương giữ đất lúa; chính sách khuyến khích doanh nghiệp tiêu thụ lúa,... Các hướng dẫn để nông dân và các doanh nghiệp tiếp cận Quyết định số 63/2010/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch đối với nông sản, thủy sản. Hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các ngân hàng thương mại Trung ương thực hiện Nghị định số 41/2010/NĐ-CP về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn để nông dân và các thành phần kinh tế khác chưa tiếp cận được nguồn tín dụng phát triển sản xuất...

Các địa phương vùng ĐBSCL khẳng định: Nếu Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương nhanh chóng tháo gỡ những “nút thắt” về chính sách nêu trên, cùng với sự nỗ lực của chính quyền, người nông dân, phong trào XD NTM chắc chắn sẽ chuyển biến mạnh mẽ, tạo sức bật mới trong thực hiện Nghị quyết “tam nông” trong thời kỳ mới.

***

XD NTM là nhiệm vụ chiến lược, đang đặt ra nhiều vấn đề cần tập trung nỗ lực của Nhà nước và nhân dân để giải quyết những vấn đề cấp bách, đồng thời tạo ra tiền đề cho những giai đoạn tiếp theo. ĐBSCL cũng như cả nước đang kỳ vọng công cuộc XD NTM nhằm kiến thiết nông thôn, để cuộc sống của người dân nông thôn và bộ mặt nông thôn ngày càng giàu đẹp hơn.