Nghĩ về phiên tòa lưu động...

Qua công tác điều tra, xác minh ban đầu của Cơ quan cảnh sát điều tra Công an huyện Mường Khương (tỉnh Lào Cai), trong thời gian từ năm 2014 đến thời điểm bị phát hiện, lợi dụng làm bảo vệ của Trường phổ thông Dân tộc bán trú tiểu học xã La Pan Tẩn,  Đỗ Văn Nam đã có hành vi sàm sỡ, dâm  ô với một số cháu học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 (độ tuổi từ 6 đến 11 tuổi).

Vụ án hình sự đang được điều tra, nhưng ông Chủ tịch UBND huyện Mường Khương vừa thông tin với báo chí: “Sau khi điều tra xong sẽ tổ chức xét xử lưu động vụ án này” (!?).

Dù Tòa án có thẩm quyền xét xử chưa “ tiết lộ” vụ án này sẽ xét xử kín hay  xét xử lưu động, nhưng việc ông Chủ tịch UBND huyện Mường Khương “ấn định” việc xét xử lưu động đã gây “ nóng” dư luận.

Dù chưa được luật hóa chế định xét xử lưu động, nhưng từ lâu,  nhiều địa phương đã xét xử lưu động những vụ án hình sự đặc biệt nghiêm trọng, gây chấn động dư luận. Theo một số thẩm phán, việc xét xử lưu động cần thiết cho cho công tác tuyên truyền pháp luật nên vẫn phải tiến hành.

Theo quy định tại khoản 3, điều 103 Hiến pháp năm 2013: “Tòa án nhân dân xét xử công khai. Trong trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, thuần phong, mỹ tục của dân tộc, bảo vệ người chưa thành niên hoặc giữ bí mật đời tư theo yêu cầu chính đáng của đương sự, Tòa án nhân dân có thể xét xử kín”. Ngoài ra, trong Luật Tố tụng Hình sự cũng không có chế định xét xử lưu động.

Soi chiếu luật pháp, vụ án dâm ô xảy ra tại Trường phổ thông Dân tộc bán trú tiểu học xã La Pan Tẩn phải được xử kín, vì nó liên quan quyền được bảo vệ trẻ em. Nếu xét xử lưu động vụ án này, tất cả những tình tiết mà bị cáo đã thực hiện đều công khai trước công chúng, thì người bị tổn thương nhiều nhất là những đứa trẻ và gia đình. Dù là nạn nhân, nhưng họ vẫn phải sống với cộng đồng, với tương lai, nên không được để lộ bí mật và quá khứ đau thương.

Không chỉ có những vụ án hiếp dâm, dâm ô..., nhiều vụ án hình sự giết người, cướp của chứa đựng những tình tiết phí tính người, có lẽ không nên tiếp tục xét xử lưu động mà nên xét xử kín (nhưng bản án vẫn được công khai). Hành vi phạm tội phi nhân tính phơi trước công chúng, không cẩn thận sẽ làm cho kẻ xấu sẽ bắt chước, có khi lại làm cho tội ác được “nhân bản”...

Ở nhiều nước, liên quan đến trẻ em, bí mật đời tư của công dân, họ có một chế định pháp lý riêng về xét xử nhằm bảo vệ tối đa đến quyền dân sự, bí mật đời tư của nạn nhân và các đương sự.

Tuyên truyền, giáo dục pháp luật là vấn đề lớn, được thực hiện ở nhiều cấp độ, với mọi đối tượng, kể cả với những học sinh ở bậc tiểu học. Ngoài việc giúp mọi người hiểu và thực hiện đúng pháp luật, thì việc đảm bảo quyền công dân, bí mật đời tư của nạn nhân tại các phiên tòa là việc cần làm và không được bỏ qua./.