Người soạn giả tài hoa của “Tiếng trống Mê Linh”
Những ngày qua, dư luận bất bình và ngành chức năng cũng đã lên tiếng về chất lượng ca diễn trong một tiết mục trích từ vở cải lương “Tiếng trống Mê Linh” tại một chương trình sân khấu được tổ chức ở TP Hồ Chí Minh. Trong bài viết này, chúng tôi không bàn sâu về tiết mục trên, mà chỉ cùng rất nhiều khán giả đang trong dòng nhớ hào quang của một tác phẩm được mệnh danh là huyền thoại, mà kể thêm về soạn giả Vĩnh Điền - một trong những tài hoa tạo nên vở diễn kinh điển "Tiếng trống Mê Linh". Ông là người con của đất Cần Thơ.
Soạn giả Vĩnh Điền. Ảnh: TL
Soạn giả Vĩnh Điền chào đời vào năm 1930 tại xã Vĩnh Viễn, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang xưa, nay là TP Cần Thơ. Ông sinh trưởng trong một gia đình nông dân nghèo nhưng trót say mê cầm ca. Có lẽ hình ảnh những vườn cây trái ngọt lành bên dòng sông Nước Trong chở nặng phù sa đã âm thầm vun đắp cho một tâm hồn và trái tim đầy rung cảm. Ngòi bút của ông vừa phóng khoáng, hào sảng, lại vừa thi vị, trữ tình. Trong các tác phẩm để lại, "Tiếng trống Mê Linh" được xem là đỉnh cao của sân khấu cải lương và cũng là tác phẩm thành công nhất của soạn giả Vĩnh Điền.
Từ kịch bản ca kịch Trưng Vương của soạn giả Việt Dung, nhóm soạn giả Vĩnh Điền, Nguyễn Phương và Viễn Châu, chuyển thể thành cải lương, nêu cao tinh thần yêu nước, chống giặc cứu non sông. Ngay sau lần đầu công diễn vào năm 1977, "Tiếng trống Mê Linh" nhanh chóng trở thành hiện tượng. Nhiều khán giả, dù chưa hẳn mộ điệu cải lương, vẫn biết, vẫn thuộc lòng đoạn biệt khúc bà Trưng Trắc tiễn đưa chồng là Thi Sách: “Trong giây phút chia tay, tim nguyện ghi lời thề. Tuy xa nhau muôn dặm dài, như có nhau kề vai trong chinh chiến, dẫu muôn đắng cay chi sờn. Bầu trời Nam u tối, quân thù gieo bạo tàn. Ta vui riêng đâu đành lòng, đem máu xương cùng muôn dân son sắt, nhớ nhau chớ quên câu thề…”. Lớp ca diễn đã trở thành kinh điển bởi nét hùng tráng mà mùi mẫn, mạnh mẽ mà dịu dàng, quyến luyến.
Kể về anh trai ruột của mình, ông Lê Văn Thiều hiện đang sinh sống và quản lý nhà thờ gia tộc tại xã Vĩnh Viễn, TP Cần Thơ, không giấu được niềm xúc động lẫn tự hào. Ông Thiều kể, soạn giả Vĩnh Điền tên thật là Lê Văn Niên, có năng khiếu nghệ thuật bộc lộ từ thuở nhỏ. Đặc biệt là tài thổi ống tiêu hay nổi tiếng cả vùng. Năm 16, 17 tuổi, ông theo cách mạng rồi rời quê vì công tác. Ông Lê Văn Thiều kể, tại Sài Gòn, soạn giả Vĩnh Điền gặp lại những người bạn cùng thời là nhà thơ Kiên Giang, soạn giả Hà Triều... rồi tham gia viết báo, viết văn và sân khấu với ngòi bút đấu tranh công khai giữa lòng đô thị. Bút danh Vĩnh Điền xuất hiện từ đó và nổi tiếng về sau với "Tiếng trống Mê Linh". “Tôi hỏi tại sao anh lấy tên Vĩnh Điền, anh nói là bởi nhớ gốc gác nơi cha sinh mẹ đẻ. Vĩnh, trong tên quê Vĩnh Viễn. Còn Điền, tức là đất. Vĩnh Điền, tức là đất Vĩnh Viễn đó thôi!”, ông Lê Văn Thiều thuật lại.
Thành công của "Tiếng trống Mê Linh" không phải hào quang nhất thời. Giới chuyên môn khen ngợi, khán giả mãi nhớ bởi lời lẽ trong vở diễn giản dị dễ đi vào lòng người nhưng đầy chất văn học. Giọng ca mùi mẫn và diễn xuất tinh tế của đôi nghệ sĩ tài danh Thanh Nga - Thanh Sang thời bấy giờ không chỉ gây xúc động mạnh cho người xem đương thời mà đến tận hôm nay. Để bây giờ "Tiếng trống Mê Linh" vẫn được xem là một trong những vở diễn đẹp nhất của sân khấu cải lương.
Soạn giả Vĩnh Điền qua đời năm 1987 tại TP Hồ Chí Minh khi ông 57 tuổi. Thương tiếc một tài hoa vụt tắt, nhà thơ Đinh Bảo Việt đã viết nên những dòng đầy xúc động:
“Vĩnh Điền ơi! Nước Nam Hải múc bao nhiêu cho đủ?
Cây Trường Sơn hái mấy lá cho vừa?
Về phận bạn đã làm xong nhiệm vụ,
Năm mươi bảy tuổi đời như giấc ngủ trưa…”
Nhớ soạn giả Vĩnh Điền, hơn 20 năm trước, tối ngày 1-4-2004, “Tiếng trống Mê Linh” từng vang vọng trong một chương trình biểu diễn nghệ thuật được tổ chức tại sân khấu Hồ Sen, Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang cũ, nay là TP Cần Thơ. Giới văn nghệ địa phương thời đó xúc động cho rằng, vậy là sau bấy nhiêu năm, “đứa con tinh thần” của người con đất Vĩnh Viễn đã được trở về và tỏa sáng trong lòng khán giả nơi ông “chôn nhau, cắt rốn”.
Và hôm nay, sau năm dài tháng rộng, "Tiếng trống Mê Linh" vẫn đang mãi tồn tại trong lòng khán giả hào khí của lòng yêu nước, lưu giữ tên tuổi của soạn giả Vĩnh Điền, làm rạng danh nét tài hoa của người Cần Thơ trong nền nghệ thuật cải lương nước nhà.
THANH NHÃ
