Người viết phê bình cũng là người đồng sáng tạo 

Là một nhà phê bình văn học trẻ, Nguyễn Văn Hòa ghi dấu ấn trên văn đàn với những bài nghiên cứu, phê bình văn học sâu sắc, thấu đáo. Sách tiểu luận, phê bình “Tình thơ bạn thơ” (NXB Hội Nhà văn, 2020) vừa ra mắt của anh là minh chứng cho điều đó. Chia sẻ cơ duyên đến với lĩnh vực viết nhiều thử thách và dễ “mất lòng” này, Nguyễn Văn Hòa cho biết:

- Tôi lớn lên từ một vùng quê nghèo ở Phú Yên, may mắn được cha mẹ cho đọc sách từ nhỏ. Cha tôi có cả một kho sách. Nhờ vậy mà tôi được tiếp cận những cuốn sách hay, trong đó có nhiều sách văn chương, ngay từ hồi còn đi học. Sau này trở thành thầy giáo dạy Văn, tôi lại tiếp tục niềm đam mê với sách và được dịp tham gia các lớp chuyên sâu về văn chương. Điều đó giúp tôi tiếp thu nhiều kiến thức, lại được gặp gỡ, trao đổi, giao lưu với những chuyên gia đầu ngành và các nhà văn, nhà thơ nổi tiếng. Đọc tác phẩm của họ và viết cảm nhận, tôi nhận ra công việc này rất thú vị.

Dẫu biết đây là con đường nhọc nhằn, lắm thử thách, lại dễ gây “mất lòng” nhưng bản thân tôi sẽ cố gắng học hỏi, trau dồi và giữ cho mình ngòi bút vô tư, công tâm nhất có thể.

Sách tiểu luận, phê bình “Tình thơ bạn thơ” của nhà phê bình văn học Nguyễn Văn Hòa. Ảnh: Duy Khôi

* Trong số 36 bài viết về 36 tác giả thơ trong tập sách này mà anh gọi là “36 khúc đò đưa”, có những nhà thơ đã rất nổi tiếng, có những nhà thơ trẻ. Anh có thể lý giải về sự chọn lựa này?

- 36 bài viết về 36 tác giả trong tập sách, phần nhiều là những tác giả nổi tiếng, rất xứng đáng được tôn vinh. Bên cạnh đó, tôi lại có những bài viết về những tác giả trẻ và thơ trẻ. Cũng có ý kiến cho rằng, việc tôi đưa vào như vậy sẽ tạo độ “chênh” giữa các nhà thơ. Tôi thì không nghĩ thế. Tôi nhận thấy ở những cây viết trẻ có những bứt phá, độc đáo và tác phẩm của họ cũng để lại những dấu ấn nhất định. Tôi muốn thể hiện một sự tiếp nối đáng trân trọng của văn học Việt Nam. 36 gương mặt thơ trong tập sách là 36 lát cắt của nền thi ca đương đại, sự góp mặt của họ làm nên sự đa thanh sắc trong dàn đồng ca thơ Việt hôm nay.

* Theo anh, người viết phê bình văn học cần những điều gì?

- Người viết phê bình cũng là người đồng sáng tạo, phải xem mình như chính tác giả để hiểu, để biết, để đau đớn, hay cảm nhận niềm vui, hạnh phúc của tác giả và tác phẩm. Theo tôi, người viết phê bình bên cạnh nhiệt huyết, sự yêu thích thì cần đọc nhiều, viết nhiều, phải có vốn sống, vốn hiểu biết. Cần đánh giá tác phẩm khách quan, trung thực, chỉ ra một cách thuyết phục những ưu điểm, khuyết điểm cụ thể...

Nghệ thuật nói chung và sáng tác các tác phẩm văn học nói riêng đòi hỏi phải không ngừng sáng tạo. Các nhà văn, nhà thơ cũng luôn tự làm mới mình để cho ra đời những tác phẩm hay, mang hơi thở cuộc sống. Trách nhiệm của người phê bình văn học là tìm kiếm và điển hình những giá trị đó.

* Đã phê bình thì hẳn sẽ có khen và ắt cũng có chê. Anh đã làm điều đó như thế nào để người đọc “tâm phục khẩu phục”?

- Chính xác như thế: Phải có khen, có chê; nhưng khen chê thế nào cho phải đạo mới là quan trọng. Khen đúng và chê đúng, tôi tin là số đông sẽ chấp nhận. Trong thực tế, có người khen nhau quá mức và chê thậm tệ, điều đó dẫn đến những chuyện không hay. Người làm phê bình phải biết khen và chê trên những căn cứ, luận điểm khoa học xác đáng, không đánh đồng, ngụy biện, không mượn danh xưng để bẻ cong ngòi bút. Có như thế, những trang viết của họ sẽ tạo được thiện cảm với số đông bạn đọc và các tác giả.l

Đăng Huỳnh (thực hiện)