Nỗ lực giữ nghề truyền thống

Những "nghệ nhân" tâm huyết…

Cách trung tâm thành phố Hà Nội về phía Nam khoảng 30km, xã Thống Nhất, huyện Thường Tín là “địa chỉ” nổi tiếng với nghề thổi thủy tinh truyền thống. Trước đây, nhà nào cũng liên tục “đỏ lửa”, tạo ra những sản phẩm thủy tinh trang trí, thủy tinh ứng dụng, được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng. Theo thời gian, nghề thổi thủy tinh tưởng chừng như bị mai một, nhưng nơi đây vẫn có những con người đang nỗ lực giữ gìn và phát triển nghề truyền thống của địa phương.

Ông Hồ Văn Gừng đã có hơn 40 năm gắn bó nghề thổi thủy tinh truyền thống. (Ảnh: NM).

Theo chỉ dẫn của người dân, chúng tôi tìm đến nhà ông Hồ Văn Gừng, ở thôn Hoàng Xá, xã Thống Nhất (huyện Thường Tín, Hà Nội), người thợ duy nhất trong xã còn sử dụng đèn khò chạy bằng nguyên liệu dầu để thổi thủy tinh. Ở tuổi thất thập, hơn 40 năm trong nghề, thổi thủy tinh truyền thống đã gắn bó như một phần màu thịt với ông Gừng.   

Từ một ống thủy tinh thô sơ, bằng đôi bàn tay tài hoa và sự sáng tạo, người thợ có thể làm ra các đồ vật với nhiều kiểu dáng, kích thước khác nhau. Người thợ phải tự cảm nhận được độ “chín” của thủy tinh khi nung nóng; điều tiết nhịp thở phù hợp, để uốn, nặn, tạo hình sản phẩm sao cho đều, đẹp. Do thao tác hoàn toàn thủ công, áp lực làm việc trong môi trường nhiệt độ cao, trung bình mỗi ngày, với các mặt hàng đơn giản như bóng đèn, một người thợ chỉ có thể hoàn thành từ 200 đến 300 sản phẩm. Năng suất lao động thấp. cùng những khó khăn trong đầu ra đã ảnh hưởng nhiều đến thu nhập và đời sống của người làm nghề thổi thủy tinh.

Thôn Giáp Long, xã Thống Nhất (huyện Thường Tín, Hà Nội) tập trung những người thợ có tay nghề cao, có thể sáng tạo ra các sản phẩm đạt đến độ tinh xảo. Hơn 30 năm làm nghề thổi thủy tinh, ông Đặng Văn Thọ cho biết: Để làm ra một sản phẩm thủy tinh trang trí, cần tiến hành nhiều công đoạn. Từ việc chọn, phân loại nguyên liệu đến kỹ năng nung chảy thủy tinh, thổi và tạo hình. “Những năm gần đây, gia đình tôi không chỉ làm bóng đèn, ống nghiệm với cách tạo hình đơn giản, mà còn làm thủy tinh trang trí có độ phức tạp, cầu kỳ, mất nhiều thời gian hơn như chuông gió, cây thông, 12 con giáp… được khách hàng rất yêu thích. Muốn theo nghề thổi thủy tinh, trước tiên, bản thân người thợ phải yêu nghề”.

Anh Lương Văn Trãi, ở thôn Giáp Long, xã Thống Nhất, huyện Thường Tín, Hà Nội, quyết định đầu tư công nghệ vào sản xuất. (Ảnh: NM).

Tìm hiểu được biết, bên cạnh việc gìn giữ nghề thổi thủy tinh truyền thống, nhiều năm qua, một số hộ dân đã mạnh dạn đầu tư máy móc vào sản xuất. Điển hình là anh Lương Văn Trãi, ở thôn Giáp Long, xã Thống Nhất (huyện Thường Tín, Hà Nội), chủ một xưởng sản xuất thủy tinh, đã lắp đặt chiếc máy gần 200 triệu đồng với mong muốn vừa giữ nghề truyền thống, vừa giúp tăng năng suất, chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Theo anh Trãi: “Đơn đặt hàng ống xét nghiệm thường được tính theo năm với số lượng rất lớn. Nếu tiếp tục làm thủ công thì sẽ không kịp tiến độ cung cấp cho các bệnh viện ở Hà Nội. Từ ngày trang bị máy móc, công việc sản xuất đã đỡ vất vả hơn. Chiếc máy có thể thay thế 10 đến 20 công nhân cùng làm việc trong một ngày, từ đó cho năng suất, chất lượng cao hơn”.

Trước khi đưa lên dây chuyền sản xuất, ống thủy tinh thô phải được cắt với kích thước theo yêu cầu bên đặt hàng. (Ảnh NM).

Hiện nay, bên cạnh các sản phẩm như bóng đèn, cóng cho chim ăn… vẫn được làm theo phương pháp truyền thống, gia đình anh Trãi chủ yếu sản xuất ống xét nghiệm thủy tinh bằng hệ thống máy móc hiện đại. Mỗi ống xét nghiệm có giá từ 200 đồng trở lên, tùy theo kích cỡ, kiểu dáng.

Nỗ lực giữ nghề truyền thống…

Vất vả, thu nhập không cao, thế nhưng, bên trong những xưởng sản xuất thủy tinh ở xã Thống Nhất, vẫn có những con người đang ngày đêm cố gắng giữ nghề thổi thủy tinh truyền thống. Tiếp xúc với ngọn lửa lên đến hàng nghìn độ C, mùa đông ấm, còn mùa hè thì lúc nào người thợ cũng ướt đẫm mồ hôi, rát má thổi, mặt “chín” đỏ phừng phừng như người say rượu. Là nghề “lấy công làm lãi”, nếu người thợ không yêu, thì rất khó giữ được nghề.  

Đặc biệt, trước sự lên ngôi của đồ dùng bằng nhựa, sức cạnh tranh về giá thành, yêu cầu chất lượng sản phẩm cao hơn, đã có không ít người bỏ nghề. Theo tìm hiểu của phóng viên, hiện nay, cả xã Thống Nhất chỉ gần 20 người còn duy trì nghề thổi thủy tinh. Điều này, càng khiến cho những “nghệ nhân” gắn bó lâu năm như ông Gừng, ông Thọ hay anh Trãi trăn trở về sự mai một của làng nghề và khao khát giữ gìn truyền thống của quê hương.

Dịch COVID-19 cũng đã tác động đến mọi mặt đời sống, ngành nghề, trong đó có làng nghề thổi thủy tinh. Theo chia sẻ của một số hộ dân, nhiều tháng trở lại đây, khi các biện pháp phòng, chống dịch được siết chặt, việc nhập khẩu nguyên liệu thủy tinh thô cũng như vận chuyển hàng đi tiêu thụ gặp rất nhiều khó khăn. Hệ quả là nhiều người đã dừng việc sản xuất, không có thu nhập do không tìm được cách vận chuyển, tiêu thụ hàng hóa. Mong muốn chung của người làm nghề ở xã Thống Nhất là dịch COVID-19 sớm bị đẩy lùi; các cấp chính quyền địa phương kịp thời có chính sách hỗ trợ cho những gia đình phải ngưng việc sản xuất do ảnh hưởng của dịch bệnh; đồng thời, giúp người dân kết nối với các đơn vị cung cấp nguyên liệu, tìm đầu ra tiêu thụ sản phẩm, để góp phần lưu giữ và phát triển văn hóa làng nghề “Thủy tinh Thống Nhất”./.