Nỗ lực “phi đô-la hóa” của Trung Quốc gặp trở ngại
Saudi Arabia đã lặng lẽ rút khỏi nền tảng thanh toán kỹ thuật số xuyên biên giới mBridge của Trung Quốc, vốn được Bắc Kinh quảng bá như giải pháp thay thế cho mạng lưới viễn thông tài chính liên ngân hàng toàn cầu (SWIFT) chủ yếu sử dụng đồng USD.
Trung Quốc đẩy mạnh tập trung vào đồng nhân dân tệ trước lo ngại ngày càng tăng về nguy cơ “vũ khí hóa” đồng USD. Ảnh: chinaglobalsouth
Năm 2021, dự án mBridge ra mắt dưới sự hỗ trợ của các ngân hàng trung ương Trung Quốc, Hong Kong, Thái Lan, Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). Gần đây, nền tảng này bổ sung thêm Macau vào danh sách thành viên.
Dựa trên công nghệ blockchain, mBridge cho phép các ngân hàng trung ương giao dịch trực tiếp bằng đồng tiền kỹ thuật số của họ. Cơ chế này rút ngắn thời gian thực hiện giao dịch ngoại hối xuống còn vài giây, đồng thời giảm vai trò trung gian của đồng USD.
Áp lực từ Mỹ
Cùng với Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới ra mắt năm 2015, mBridge là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của Bắc Kinh nhằm thiết lập lựa chọn thay thế cho các mạng lưới thanh toán truyền thống tập trung vào đồng USD. Đó cũng là lý do khiến mBridge đối mặt sự giám sát chặt chẽ của dư luận và giới chính trị do lo ngại nó giúp các quốc gia hoặc tổ chức né lệnh trừng phạt. Năm 2024, BIS đã bàn giao lại dự án cho các đối tác.
Bất chấp áp lực, báo cáo từ Hội đồng Đại Tây Dương cho hay giá trị khối lượng giao dịch được xử lý qua mBridge đã tăng vọt lên hơn 55 tỉ USD, gấp khoảng 2.500 lần kể từ năm 2022. “Dự án mBridge khó có thể trực tiếp thách thức sự thống trị của đồng USD, nhưng có thể làm suy yếu vị thế đó khi giảm dần sự phụ thuộc của các nước vào hệ thống xoay quanh đồng bạc xanh” - Alisha Chhangani của Hội đồng Đại Tây Dương đánh giá.
Dù không tiết lộ ngày ra mắt thương mại chính thức, các nguồn tin cho biết công tác chuẩn bị đang được đẩy nhanh và mức phí của nền tảng này sẽ chỉ bằng một nửa so với những hệ thống thanh toán quốc tế truyền thống. Giữa thời điểm này, tờ Financial Times tiết lộ Saudi Arabia đã rút khỏi nền tảng mBridge.
Trước đó, dưới sự bảo trợ của BIS, Saudi Arabia tham gia mBridge năm 2023 với tư cách quan sát viên trong nghiên cứu về tiền kỹ thuật số nhằm tối ưu hóa thanh toán xuyên biên giới. Năm 2024, họ tiếp tục đóng góp vào các nỗ lực đánh giá tính khả thi và chi phí của tiền kỹ thuật số.
Hiện chưa rõ động thái của Riyadh có phải chịu áp lực từ Washington hay không. Mỹ cũng được cho đã vận động hành lang để BIS rút lui. Giới phân tích cho rằng diễn biến trên không gây ra mối đe dọa thực chất và chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Song, nó phát đi tín hiệu chính trị và làm nổi bật áp lực mà các quốc gia đang đối mặt khi mắc kẹt giữa ảnh hưởng của Mỹ và những lựa chọn thay thế cho cơ sở hạ tầng thanh toán dựa trên USD.
Khởi đầu của hệ thống “petroyuan”?
Thời điểm ban đầu, sự hiện diện của Saudi Arabia từng được xem là mảnh ghép chiến lược của mBridge dựa trên vai trò trụ cột trong hệ thống “petrodollar”, thỏa thuận trong đó Riyadh đồng ý định giá cũng như thanh toán dầu mỏ độc quyền bằng đồng USD và đầu tư phần thặng dư vào các tài sản của Mỹ. Trong khi dầu mỏ là nguyên liệu đầu vào thiết yếu cho sản xuất và vận tải toàn cầu, cơ chế này tạo ra nhu cầu trên thế giới hướng tới nắm giữ USD để mua bán năng lượng.
Được sử dụng trong khoảng 90% các giao dịch toàn cầu, đồng USD mặt khác đang đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt là sau các lệnh trừng phạt của Mỹ và đồng minh phương Tây loại Nga khỏi hệ thống SWIFT từ năm 2022. Vài năm trở lại đây, nhiều nước bắt đầu giảm bớt phụ thuộc vào các tài sản định giá bằng USD do lo ngại ngày nào đó họ có thể trở thành mục tiêu của các lệnh trừng phạt tương tự.
Hiện nay, cuộc chiến kéo dài với Iran tiếp tục tạo thêm áp lực lên giá trị và vị thế của đồng USD. Được biết, cả Nga và Iran đều đang sử dụng đồng tiền Trung Quốc để né trừng phạt của Mỹ. Nếu Iran duy trì được lợi thế, họ có thể buộc các nước khác phải đảm bảo an toàn cho việc đi lại qua eo biển Hormuz bằng cách trả bằng nhân dân tệ, mở đường cho sự xuất hiện của hệ thống “petroyuan - nhân dân tệ dầu mỏ”.
MAI QUYÊN (Theo Financial Times, SCMP)
