Phát huy giá trị văn hóa nghi lễ Lôi Protip của đồng bào Khmer Nam Bộ 

Sau lễ xuất hạ (Banh Chênh Vassa), đồng bào Khmer Nam Bộ tổ chức nghi lễ Lôi Protip (thả đèn nước) theo phong tục truyền thống. Những chiếc Protip được trang trí công phu, diễu hành qua nhiều nơi, tạo nên không khí nghi lễ rộn ràng; gửi gắm lòng tri ân đối với tổ tiên, thần linh, đất và nước.

Chiếc Protip chuẩn bị diễu hành qua các tuyến đường.

Lôi Protip là nghi lễ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc; là dịp để chư tăng, nghệ nhân và phật tử cùng chung tay tạo nên những chiếc đèn nước rực rỡ. Từ lên ý tưởng, tạo hình, vẽ hoa văn đến lắp đặt hệ thống chiếu sáng, mỗi người góp một phần công sức, thể hiện sự khéo léo và lòng thành kính. Anh Lý Hiền, ngụ ấp Bưng Tróp A, xã An Ninh, TP Cần Thơ, chia sẻ: “Chúng tôi phân công công việc, ai cũng mong chiếc Protip thật đẹp nhưng vẫn giữ được ý nghĩa của nghi lễ”.

Tùy điều kiện, mỗi chùa có cách thiết kế Protip khác nhau. Hình ảnh ngôi chánh điện thu nhỏ với những đường nét kiến trúc đặc trưng của chùa Khmer thường được lựa chọn, vừa thể hiện tài năng của nghệ nhân, vừa gửi gắm niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Sư Thạch An, chùa Serey Techo Mahatup (chùa Dơi), phường Phú Lợi, cho biết: “Sau lễ xuất hạ, nhà chùa đều duy trì nghi lễ Protip theo phong tục truyền thống. Chiếc Protip vẫn giữ nét kiến trúc ngôi chánh điện, góp phần gìn giữ nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của đồng bào Khmer”.

Khi màn đêm buông xuống, những chiếc Protip được các chùa diễu hành qua các tuyến đường. Ánh đèn lung linh hòa cùng hoa văn rực rỡ, tiếng trống Chhăy-dăm và các đội múa khỉ, múa ngựa tạo nên không gian lễ nghi đậm sắc màu văn hóa Khmer.

Bà Sơn Thị Na Ry, ngụ ấp Xà Lan, xã An Ninh, bày tỏ: “Mỗi người góp một ít, trái cây để cúng dường, cầu an, cầu phúc, tạ ơn thần đất, thần nước đã phù hộ cuộc sống bình yên. Tôi mong năm tới gia đình làm ăn thuận lợi”.

Lôi Protip còn là nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng gắn với Phật giáo Nam tông Khmer và quan niệm dân gian về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Đại đức Lâm Hiệp, Trụ trì chùa Bô Tum Reang Sây Tum Núp, xã An Ninh, cho biết: “Theo truyền thuyết được lưu truyền trong cộng đồng, nghi lễ gắn với việc tưởng niệm chiếc răng nanh của Đức Phật Thích Ca được rắn thần Naga gìn giữ nơi Long cung. Ngoài ra, nghi lễ còn mang ý nghĩa tạ ơn thần mặt đất và thần nước. Sau một năm lao động, sản xuất và sinh hoạt, con người có thể tác động đến môi trường tự nhiên, nên thực hiện nghi lễ để tạ lỗi, bày tỏ lòng biết ơn đối với đất, nước đã nuôi dưỡng sự sống”.

Việc duy trì nghi lễ Lôi Protip góp phần bảo tồn phong tục truyền thống, gắn kết cộng đồng và tạo điều kiện để thế hệ trẻ hiểu, trân trọng, tiếp nối những giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào Khmer Nam Bộ, đồng thời nhắc nhở về vai trò của đất, nước và ý thức bảo vệ môi trường.

Bài, ảnh: THẠCH PÍCH