Phòng ngừa và điều trị bệnh lý tâm thần trước áp lực cuộc sống
Nhận diện đúng các nguyên nhân, phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo, xóa bỏ định kiến xã hội và tuân thủ phác đồ điều trị chuyên khoa là những giải pháp then chốt nhằm bảo vệ cộng đồng trước sự gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Nhịp sống gấp gáp cùng sự bùng nổ thông tin đang đặt con người trước nhiều áp lực tâm lý vô hình. Ảnh minh họa
Dấu hiệu cảnh báo bất ổn tâm lý
Chia sẻ trong chương trình truyền hình trực tuyến “Chăm sóc sức khỏe tâm thần trong cuộc sống hiện đại”, PGS.TS Trần Thu Hương, Giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, các nguyên nhân gây ra áp lực tâm lý rất đa dạng, song phần lớn xuất phát từ bất hòa hoặc xung đột trong các mối quan hệ cá nhân, nhất là trong bối cảnh bùng nổ mạng xã hội.
Theo PGS.TS Trần Thu Hương, thanh thiếu niên hiện nay có độ nhạy cảm tâm lý rất cao, dễ chịu sự chi phối của môi trường số và thường mắc hội chứng sợ bị bỏ lỡ thông tin hay xu hướng. Từ đó dễ rơi vào trạng thái mất kiểm soát cảm xúc, phát sinh hành vi tiêu cực và gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý kéo dài.
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết ranh giới giữa áp lực tâm lý thông thường và rối loạn tâm thần bệnh lý hiện được phân loại qua các cấp độ từ khỏe mạnh hoàn toàn, bất ổn tiền lâm sàng đến rối loạn tâm thần theo tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế.
Khi bị quá tải cảm xúc hoặc rơi vào tình trạng áp lực kéo dài, cơ thể và tâm trí sẽ phát ra nhiều tín hiệu cảnh báo. Về cảm xúc và nhận thức, người bệnh thường bị suy giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ, dẫn đến hiệu suất học tập và làm việc sụt giảm rõ rệt. Cảm xúc của người bệnh biến động thất thường, có thể rơi vào trạng thái trầm cảm đột ngột hoặc hưng cảm quá mức, kèm theo các hành vi kích động, gây hấn với người xung quanh hoặc tự tổn thương bản thân. Trong các trường hợp nặng thuộc nhóm triệu chứng loạn thần, bệnh nhân xuất hiện hoang tưởng, ảo giác, rối loạn ăn uống, suy kiệt cơ thể hoặc có hành vi tự sát.
Sự bất ổn tâm thần còn biểu hiện qua nhiều triệu chứng thể chất. Người bệnh thường bị đau đầu, căng tức vùng đầu, chóng mặt, cảm giác nhìn mọi vật không thực tế, đau mỏi toàn thân, vướng nghẹn ở cổ họng, hụt hơi, tim đập nhanh, tăng huyết áp hoặc mắc các bệnh lý đường tiêu hóa như trào ngược dạ dày - thực quản, hội chứng ruột kích thích và rối loạn tiểu tiện.
Do các biểu hiện tâm thần và thể chất thường đan xen chặt chẽ, người bệnh rất dễ đi khám sai chuyên khoa, khiến bệnh lý tiến triển nặng, mạn tính hóa.
Xóa bỏ định kiến, chung tay hỗ trợ người bệnh
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn cảnh báo, việc bệnh nhân giấu bệnh, chậm trễ thăm khám hoặc tự ý mua thuốc điều trị dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng. Chẳng hạn, người bệnh bị hội chứng ruột kích thích do nguyên nhân tâm thần nếu không được điều trị đúng chuyên khoa mà tự ý dùng kháng sinh kéo dài sẽ dẫn đến rối loạn khuẩn ruột.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, người bị đau đầu căng thẳng nếu tự dùng thuốc giảm đau liên tục sẽ làm tổn thương gan, thận và dạ dày trong khi bệnh gốc vẫn tồn tại. Bệnh kéo dài gây mất khả năng tập trung, tăng tỷ lệ nghỉ ốm, giảm hoặc mất hoàn toàn năng lực lao động. Từ tình trạng lo âu, trầm cảm ban đầu, bệnh có thể tiến triển thành suy giảm trí nhớ mạn tính, lệ thuộc chất gây nghiện, rối loạn tâm thần nặng hoặc dẫn đến hành vi tự sát.
Để ứng phó, y học hiện đại đã triển khai quản lý theo ba cấp độ dự phòng toàn diện. Thứ nhất, tập trung đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe, trang bị kỹ năng sống và nâng cao sức bền tâm lý cho các đối tượng nguy cơ cao. Cấp độ 2 chú trọng tầm soát chủ động, phát hiện sớm các triệu chứng để can thiệp ngay từ giai đoạn khởi phát. Cấp độ 3 thực hiện điều trị tích cực bằng phác đồ chuẩn hóa, nhằm kiểm soát tiến triển của bệnh, hạn chế nguy cơ tái phát và hỗ trợ phục hồi chức năng.
Hầu hết các rối loạn tâm thần nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng phác đồ, kết hợp đồng bộ giữa điều trị sinh học bằng thuốc và liệu pháp tâm lý xã hội, đều mang lại kết quả khả quan. PGS.TS Trần Thu Hương nhấn mạnh, yếu tố cốt lõi hỗ trợ bệnh nhân là sự thấu cảm. Thực tế, nhiều gia đình thiếu kiến thức chuyên môn, dễ nảy sinh tâm lý bức xúc, mâu thuẫn với người bệnh, hoặc mê tín dị đoan.
Vì vậy, việc đẩy mạnh công tác truyền thông nhằm đưa các kiến thức căn bản, chuẩn xác về sức khỏe tâm thần đến từng hộ gia đình vô cùng cấp thiết. Khi cộng đồng xóa bỏ định kiến và gia đình trở thành chỗ dựa tinh thần, người bệnh có thêm điểm tựa để hồi phục.
THU SƯƠNG
