Rạn nứt ngoại giao giữa Mỹ và Brazil 

Mỹ vừa thu hồi thị thực của đại sứ Brazil tại Washington trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao giữa hai nước leo thang chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử tổng thống tại quốc gia lớn nhất Mỹ Latinh.

Tổng thống Lula (giữa) tranh cử với cam kết bảo vệ chủ quyền của Brazil. Ảnh: AFP

Điều kiện khôi phục thị thực

Một quan chức ngoại giao Mỹ giấu tên ngày 4-8 cho biết dù bị thu hồi thị thực, Đại sứ Maria Luiza Ribeiro Viotti không bị coi là nhân vật không được hoan nghênh và cũng không buộc phải rời khỏi Mỹ. Theo quan chức này, thị thực của bà Viotti sẽ được khôi phục nếu Brazil tiếp nhận ứng viên đại sứ Mỹ do Washington cử đến Brasília.

Vào đầu tháng 6, Tổng thống Donald Trump đã đề cử Daniel Perez, một chính trị gia Cộng hòa, làm đại sứ mới của Mỹ tại Brazil. Mặc dù đề cử này vẫn cần được Thượng viện Mỹ phê chuẩn, ông Perez sẽ không thể nhậm chức cho đến khi Brazil “bật đèn xanh”.

Theo các nguồn tin trong Chính phủ Brazil, việc ông Trump đề cử Perez trước khi liên hệ với Brazil được xem là vi phạm nghi thức ngoại giao và quốc gia Nam Mỹ muốn xem xét kỹ việc đề cử ông này rồi mới đưa ra quyết định phê chuẩn chính thức.

Phía Brazil đã phát tín hiệu rằng họ có thể trì hoãn việc phê chuẩn cho đến sau cuộc bầu cử vào tháng 10, khiến Mỹ không có đại sứ tại Brasília trong nhiều tháng.

Văn phòng Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva đã lên án động thái hủy thị thực của Mỹ là một bước leo thang trong cuộc đối đầu ngoại giao giữa hai nước.

Căng thẳng ngoại giao mới nhất diễn ra chỉ vài tháng trước khi Brazil tổ chức cuộc bầu cử, nơi nhà lãnh đạo cánh tả Lula sẽ chạm trán với đối thủ chính là ứng viên cánh hữu Flavio Bolsonaro - con trai cựu Tổng thống Jair Bolsonaro.

Áp lực từ Washington phủ bóng chiến dịch tranh cử

Tổng thống Trump được xem là đồng minh thân cận của gia đình Bolsonaro, một gia tộc chính trị có ảnh hưởng lớn của phe cực hữu tại Brazil. Nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump trùng lặp một phần với nhiệm kỳ tổng thống của ông Jair Bolsonaro (2019-2023), người có biệt danh “Trump của vùng nhiệt đới”.

Cả hai nhân vật này đều từng sử dụng những cáo buộc sai sự thật về gian lận bầu cử để phủ nhận các kết quả bỏ phiếu bất lợi cho mình. Kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump cũng tìm cách tăng cơ hội chiến thắng cho các ứng cử viên cánh hữu trên khắp Mỹ Latinh, thậm chí còn dọa cắt nguồn tài trợ của Mỹ tùy thuộc vào kết quả bầu cử.

Giữa bối cảnh Mỹ Latinh đang có xu hướng nghiêng về phe cánh hữu, Brazil vẫn là quốc gia lớn nhất trong khu vực do một nhà lãnh đạo cánh tả điều hành (Tổng thống Lula). Ông Lula đã trở thành nhân vật lớn tiếng chỉ trích các nỗ lực của ông Trump nhằm gia tăng ảnh hưởng tại Mỹ Latinh.

Ở Brazil, ông Lula đã đánh bại ông Jair Bolsonaro trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2022 và đang tìm kiếm nhiệm kỳ tổng thống thứ tư (không liên tiếp) trong cuộc bỏ phiếu sắp tới. Sau khi thất cử, ông Jair Bolsonaro bị kết án 27 năm tù vì vai trò trong âm mưu hòng lật ngược kết quả bầu cử năm 2022.

Ông Trump đã công khai phản đối kế hoạch truy tố đồng minh Jair Bolsonaro do Cảnh sát Liên bang Brazil đề xuất. Năm ngoái, chủ nhân Nhà Trắng đã đánh thuế rất cao đối với Brazil, đồng thời yêu cầu các công tố viên chấm dứt vụ án.

Mặc dù các mức thuế sau đó được dỡ bỏ, Mỹ hồi tháng 7 tuyên bố sẽ áp thuế 25% lên hàng hóa Brazil do “các hoạt động thương mại không công bằng” của Brasília.

Giới chức Brazil vẫn cảnh giác trước khả năng Mỹ tìm cách tác động đến kết quả cuộc bầu cử sắp tới, theo hướng có lợi cho ông Flavio.

Phía Brazil đã từ chối cấp thị thực cho hai quan chức Mỹ muốn gặp các cơ quan phụ trách bầu cử nước này vào tháng trước, viện dẫn “nguy cơ bị lợi dụng cho mục đích chính trị”. 

Việc từ chối cấp thị thực này diễn ra sau khi ông Flavio lặp lại những cáo buộc vô căn cứ rằng hệ thống bỏ phiếu điện tử của Brazil không an toàn.

Các thành viên đảng Lao động của ông Lula bày tỏ lo ngại rằng ông Trump có thể lợi dụng vấn đề tội phạm có tổ chức như một công cụ chính trị để hỗ trợ ông Flavio trong cuộc bầu cử. Gần đây, Washington đã liệt 2 băng đảng tội phạm lớn nhất tại Brazil vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài.

Brasília ngày 5-8 chính thức hạ cấp quan hệ ngoại giao với Buenos Aires xuống cấp đại biện lâm thời sau khi Tổng thống Argentina Javier Milei tiếp tục công kích nặng nề người đồng cấp Brazil Lula da Silva. Căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất Nam Mỹ gia tăng từ cuối tháng trước, cũng xuất phát từ việc khi ông Milei công khai ủng hộ ứng cử viên đối lập Flavio trong cuộc bầu cử tổng thống Brazil sắp tới. Ông Milei cũng là đồng minh thân cận của ông Trump.

HẠNH NGUYÊN (Theo FRANCE 24, Al Jazeera)