Tại sao Houthi lại mạnh hơn qua nhiều năm chiến tranh?
Bất chấp các chiến dịch không kích trừng phạt của nhiều quốc gia trong nhiều năm, lực lượng phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen vẫn tiếp tục mở rộng tầm ảnh hưởng và đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu nhờ những tiến bộ trong công nghệ chế tạo vũ khí cũng như việc tận dụng tình trạng chia rẽ chính trị tại đất nước nghèo nhất thế giới Arab.
Houthi “khoe” tên lửa trong một lần diễu binh. Ảnh: Reuters
Trong hơn 1 thập niên qua, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Mỹ, Anh và Israel đã nhiều lần tiến hành các cuộc không kích dữ dội nhắm vào Houthi nhưng kết quả là lực lượng nổi dậy này lại càng trở nên mạnh mẽ hơn. Giờ đây, khi họ đang áp sát tuyến hàng hải trọng yếu qua eo biển Bab el-Mandeb và tấn công các cơ sở dầu khí của Saudi Arabia gây chấn động thị trường toàn cầu thì hầu như Riyadh không còn biện pháp quân sự mới nào để ngăn chặn đối thủ một cách hiệu quả.
Sức mạnh tư tưởng và sự góp sức của Iran
Lợi thế của Houthi là nhờ hoạt động trên một địa bàn rộng lớn và nhiều đồi núi, nơi họ có thể phân tán lực lượng và cơ sở hạ tầng quân sự, đồng thời đe dọa các cơ sở hạ tầng dầu khí trọng yếu cùng các tuyến đường thương mại huyết mạch. Theo các chuyên gia Liên Hiệp Quốc (LHQ) và giới quan sát khác, Iran cùng các đồng minh tại Lebanon và Iraq cung cấp chuyên môn, huấn luyện và các loại vũ khí hiện đại, trong khi hệ tư tưởng cứng rắn của Houthi đóng vai trò thúc đẩy phát triển phần còn lại.
Michael Knights, người có nhiều bài viết chuyên sâu về Houthi và hiện là giám đốc nghiên cứu tại Horizon Engage - hãng tư vấn chiến lược có trụ sở tại New York - cho rằng Houthi là lực lượng “tận tụy nhất, có lập trường tư tưởng thuần khiết nhất và quyết liệt nhất” trong số các đồng minh khu vực của Iran.
Houthi sở hữu nhiều loại tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (drone) - trong đó nhiều loại có thiết kế tương tự các mẫu của Iran - có khả năng vươn tới tất cả các quốc gia vùng Vịnh cũng như Israel. Họ cũng đã sử dụng các loại tên lửa chống hạm và thiết bị không người lái trên biển hiện đại để tấn công tàu thuyền tại Biển Đỏ, đe dọa tuyến đường thương mại huyết mạch. Mặc dù Iran được cho là bên cung cấp các linh kiện vũ khí tiên tiến, nhưng Houthi vẫn có khả năng tự sản xuất phần lớn vũ khí trong nước.
Một báo cáo của LHQ ước tính rằng Houthi đã tuyển mộ tới 350.000 tay súng tính đến năm 2024, tăng mạnh so với con số chỉ 30.000 vào năm 2015 - thời điểm Saudi Arabia can thiệp quân sự vào cuộc nội chiến tại Yemen để chống lại Houthi.
Giải pháp quân sự không mang lại hiệu quả
Saudi Arabia sở hữu hàng loạt vũ khí do Mỹ cung cấp, bao gồm các loại máy bay hiện đại cũng như hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến từng được sử dụng để đánh chặn các cuộc không kích đáp trả của Iran trong cuộc chiến chống Mỹ, Israel. Trong hơn 7 năm xung đột từ đầu năm 2015 trước khi ngừng bắn năm 2022, các cuộc không kích của Saudi Arabia nhắm vào Houthi gây nhiều tai tiếng.
Một năm sau, khi xung đột tại Dải Gaza bùng phát, Houthi bắt đầu tấn công các tàu thuyền trên Biển Đỏ nhằm chống lại Israel. Mỹ và Anh đã tiến hành các đợt tấn công đáp trả nhắm vào Houthi từ tháng 1-2024. Đến tháng 3-2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát lệnh tăng cường không kích Houthi với cáo buộc lực lượng này gây gián đoạn hoạt động thương mại quốc tế tại Kênh đào Suez, Biển Đỏ và Vịnh Aden. Nguồn tin quân sự Mỹ cho biết nước này đã sử dụng khoảng 2.000 đơn vị đạn dược trị giá hơn 750 triệu USD nhằm vào hơn 1.000 mục tiêu của Houthi trong chiến dịch này. Về phần mình, Houthi đã phá hủy 7 chiếc drone MQ-9 Reaper của Mỹ, với chi phí hơn 30 triệu USD mỗi chiếc.
Sau nhiều tuần giao chiến, Mỹ và Houthi đồng ý ngừng tấn công lẫn nhau. Tuy nhiên, Houthi vẫn tiếp tục nhắm mục tiêu vào Israel và Tel Aviv đã đáp trả bằng các cuộc tấn công vào cuối năm 2025, tiêu diệt nhân vật được coi là Thủ tướng Houthi cùng nhiều thủ lĩnh cấp cao khác. Trong vài tháng đầu của cuộc chiến Iran, Houthi gần như đứng ngoài cuộc, nhưng đến tháng 7, họ đã nối lại các cuộc tấn công vào Saudi Arabia.
Trong khi đó, các lực lượng chống Houthi tại Yemen đang bị chia rẽ sâu sắc và thậm chí đã giao tranh với nhau.
ĐỨC TRUNG
