Thổ Nhĩ Kỳ nâng cao vị thế trong NATO
Thổ Nhĩ Kỳ đang làm thay đổi thái độ của các đồng minh, từ ngờ vực sang khích lệ, một phần dựa vào ngành công nghiệp vũ khí mạnh mẽ và quan hệ thân thiết với Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tổng thống Mỹ Trump (trái) và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan gặp nhau ở Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Hà Lan năm ngoái. Ảnh: CNBC
Từ năm 2017, việc Thổ Nhĩ Kỳ mua hệ thống phòng không S-400 của Nga đã gây ra cuộc khủng hoảng chiến lược nghiêm trọng trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Quan hệ đồng minh tiếp tục rạn nứt khi Thổ Nhĩ Kỳ tận dụng quyền phủ quyết để trì hoãn quá trình gia nhập của Thụy Điển, qua đó gây sức ép và yêu cầu các nước Bắc Âu ngừng ủng hộ các nhóm người Kurd được phương Tây hậu thuẫn tại Syria mà Ankara coi là tổ chức khủng bố.
Gần đây, quan hệ hai bên trở lại trạng thái cân bằng khi châu Âu nỗ lực xây dựng mặt trận thống nhất. Hội nghị thượng đỉnh tại thủ đô Ankara vào ngày 7 và 8-7, quy tụ các nhà lãnh đạo của 32 nước thành viên NATO, là minh chứng rõ hơn cho lập trường thân thiện này.
Trước thềm hội nghị, nhiều nhà lãnh đạo châu Âu đã ca ngợi ngành công nghiệp sản xuất vũ khí mạnh mẽ của Thổ Nhĩ Kỳ trong bối cảnh NATO chuẩn bị cho kế hoạch tái vũ trang sau khi Mỹ đe dọa rút nguồn lực.
Những lo ngại về pháp quyền ở Thổ Nhĩ Kỳ cũng được làm dịu khi một số nước châu Âu trông chờ sự hỗ trợ của Ankara để kiềm chế nạn di dân lậu. “Châu Âu hiện không muốn căng thẳng với Thổ Nhĩ Kỳ. Sớm muộn gì, hai bên cũng sẽ định hình lại mối quan hệ dựa trên những điều khoản khác” - nghiên cứu viên Asli Aydintasbas tại Viện Brookings nhận xét.
Trong bối cảnh đó, lời khen ngợi và sự ủng hộ mạnh mẽ của Tổng thống Trump dành cho người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan tiếp tục củng cố vị thế của Ankara trong NATO.
Trong một thắng lợi ngoại giao khác dành cho Ankara, Tổng thống Trump đã ám chỉ về “bước đột phá” trong bất đồng kéo dài liên quan máy bay chiến đấu F-35. Trước đó, Mỹ đã đình chỉ và loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình phát triển và mua bán chiến đấu cơ tàng hình F-35; đồng thời áp lệnh trừng phạt ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ để đáp trả việc nước này mua vũ khí Nga. Khi được hỏi về vấn đề trên và kế hoạch của Mỹ bán động cơ phản lực phản lực F110 cho Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Trump cho biết Nhà Trắng sẽ sớm có câu trả lời khiến ông Erdogan “hài lòng”.
Khi vai trò quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ trong liên minh NATO ngày càng nổi bật, mối quan hệ của nước này với Liên minh châu Âu (EU) dường như trở nên khó xử hơn. Tuy cải thiện quan hệ với các nước châu Âu như Đức và Bỉ, nỗ lực gia nhập EU của Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang bị đình trệ.
Trong động thái gây tranh cãi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gần đây xếp Thổ Nhĩ Kỳ cùng với Nga và Trung Quốc vào danh sách “những đối thủ” cần phải đối phó. Tuy tuyên bố đã được rút lại, diễn biến này phản ánh tình thế khó xử tại EU khi chưa thể xác định rõ ràng Thổ Nhĩ Kỳ như “đối tác, đối thủ cạnh tranh và đôi khi như một kình địch”.
MAI QUYÊN
(Theo Reuters, Washington Post)
