“Trục kháng chiến” của Iran ở Iraq
Trong bối cảnh áp lực đè lên vai Iran ngày càng tăng, một câu hỏi được đặt ra rằng liệu các “trục kháng chiến” - lực lượng dân quân do Cộng hòa Hồi giáo này hậu thuẫn ở Iraq có thể giúp Tehran lật ngược tình thế hay không. Mặc dù các nhóm này từng đóng vai trò là lực lượng tiên phong của Iran nhưng lòng trung thành của họ có thể không đủ để hy sinh những gì đã gầy dựng ở Iraq cho Tehran.
Các thành viên lực lượng PMF. Ảnh: Reuters
Hoạt động dưới sự bảo trợ của lực lượng Huy động nhân dân Iraq (PMF) - lực lượng bán quân sự chủ yếu theo Hồi giáo dòng Shiite, các nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn tại Iraq được cho sẵn sàng thực hiện chiến lược răn đe do Tehran phát động và chiến đấu chống lại kẻ thù của Iran bên ngoài biên giới để bảo vệ sự tồn tại của chính quyền Tehran. PMF gồm hàng chục nhóm vũ trang thân Iran, như Harakat al-Nujaba, Kataib Sayyid al-Shuhada, Harakat Ansar Allah al-Awfiya và Kataib al-Imam Ali. Được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) huấn luyện và chỉ huy, họ không chỉ là đồng minh mà còn là một phần không thể thiếu trong chiến lược khu vực của Iran.
Nhiều thập niên qua, Iran đã chi hàng tỉ USD cho các nhóm ủy nhiệm ở Lebanon, Iraq và Yemen để đối đầu với kẻ thù bên ngoài biên giới Iran. Tuy nhiên, về mặt địa lý, các lực lượng dân quân thân Iran ở Iraq nằm gần Iran nhất. Nếu Tehran cần một lực lượng có thể giúp họ tồn tại thì các lực lượng dân quân này là lựa chọn hàng đầu. Thời gian qua, nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với Iran, các nhóm như Phong trào Kháng chiến Hồi giáo ở Iraq đã triển khai hàng chục vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa ở “Iraq và khu vực” sau các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, gồm vụ tấn công căn cứ quân sự và lãnh sự quán Mỹ ở miền Bắc Iraq và một cơ sở của Bộ Ngoại giao Mỹ gần Sân bay Quốc tế Baghdad.
Dù vậy, các lực lượng dân quân thân Iran nói trên dường như ngần ngại tham chiến, một phần là bởi họ hoạt động trong một thực tế chính trị đặt ra nhiều hạn chế về đi lại của họ. Chưa kể, dư luận Iraq không mù quáng ủng hộ Iran. Còn nhớ, hồi tháng 10-2019, nhiều cuộc biểu tình đã nổ ra, phản đối ảnh hưởng của Iran đối với các thể chế của Iraq. Do đó, việc các nhóm vũ trang thân Iran huy động quân sự huy mô lớn để giúp Tehran sẽ không được lòng dân và sẽ ảnh hưởng đến tính hợp pháp của toàn bộ PMF chứ không chỉ riêng các nhóm cụ thể.
Về phần mình, Chính phủ Iraq muốn giữ thái độ trung lập trong cuộc xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel. Dù Bagdad không thể ngăn chặn hành động của các lực lượng dân quân thân Iran nhưng Thủ tướng Mohammed Shia al-Sudani nhấn mạnh ông không muốn Iraq bị “kéo vào cuộc xung đột”. Là một phần của hệ thống chính trị và an ninh của Iraq và được chính phủ trả lương nên các lực lượng dân quân thân Iran không thể dễ dàng phớt lờ lập trường của chính phủ. Ước tính, PMF đã nhận được 3,5 tỉ USD từ Chính phủ Iraq.
Tuy không có thống kê chính thức về số lượng các lực lượng dân quân thân Iran ở Iraq nhưng họ có thể huy động vài ngàn chiến binh. Song, điều đó có thể không đủ để thay đổi những gì đang diễn ra. Thực tế ở Syria đã cho thấy điều đó. Các lực lượng dân quân tại Syria trong nhiều năm đã chiến đấu hết mình cho chính quyền cựu Tổng thống Bashar al-Assad nhưng họ vẫn không thể “cứu” chế độ ông al-Assad. Chính vì vậy, nếu chế độ Iran đối mặt với nguy cơ sụp đổ thì vài ngàn dân quân Iraq sẽ không thể “lật ngược” thế cờ.
Chưa kể, nếu tham chiến, các “trục kháng chiến” của Iran tại Iraq cũng có thể mất rất nhiều thứ. Sau khi Mỹ tiêu diệt tư lệnh lực lượng đặc nhiệm Quds thuộc IRGC Qassem Soleimani và lãnh đạo PMF Abu Mahdi al-Muhandis hồi năm 2020, các lực lượng dân quân Iraq thân Iran đã tránh được các cuộc tấn công và ám sát. Trong thập niên qua, họ tham gia chính trị, giành được ghế trong quốc hội và kiểm soát các hoạt động kinh tế quan trọng. Họ chứng kiến những gì xảy ra với 2 ông Soleimani và al-Muhandis cũng như những gì xảy ra với Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và hàng chục quan chức cấp cao khác. Do đó, câu hỏi được đặt ra rằng liệu họ có sẵn sàng mất tất cả những gì họ đã xây dựng để trở thành mục tiêu của Mỹ và Israel hay không.
TRÍ VĂN (Tổng hợp)
