UAV phơi bày điểm yếu an ninh của châu Âu
Báo cáo của Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế (IISS) có trụ sở tại London vừa công bố cho thấy hàng loạt quốc gia châu Âu đã bị các máy bay không người lái (UAV) nước ngoài xâm nhập, nhưng phản ứng của họ lại thiếu nhất quán, điều này chứng tỏ lục địa già dường như chưa chuẩn bị sẵn sàng cho kỷ nguyên UAV.
IISS nghi ngờ “tàu bóng đêm” Nga phóng UAV xâm nhập vào châu Âu. Ảnh: AP
Thất bại chiến lược của NATO
Theo báo cáo của IISS hôm 2-7, hơn một chục quốc gia châu Âu, bao gồm Anh, Hà Lan, Bỉ, Pháp và Đức, được cho đã ghi nhận 144 vụ UAV nước ngoài thâm nhập giai đoạn từ tháng 8-2024 đến tháng 2-2026.
Chẳng hạn, Không quân Mỹ phát hiện UAV trên 4 căn cứ quân sự tại Anh hồi tháng 11-2024. Một chiếc UAV xuất hiện gần tàu sân bay Pháp ở ngoài khơi bờ biển Thụy Điển hồi tháng 2-2026. Đầu năm 2025, 12 chiếc UAV di chuyển trên không phận cảng Koege của Đan Mạch, nơi được sử dụng cho các hoạt động quân sự. Tháng 9-2025, Đan Mạch phải đóng cửa sân bay Copenhagen do phát hiện các UAV xuất hiện ở khu vực lân cận. Tháng 11-2025, Hà Lan phát hiện 10 chiếc UAV tại căn cứ không quân Volkel…
Đáng chú ý, căn cứ không quân Volkel nằm sâu trong đất liền. Để tiếp cận nó từ biển, các UAV sẽ phải bay vòng qua các xưởng đóng tàu hải quân ven biển và các căn cứ không quân khác. Volkel là một địa điểm cực kỳ nhạy cảm bởi nó chứa các máy bay lưỡng dụng có nhiệm vụ vận chuyển bom trọng lực B61-12 do Mỹ triển khai ở tiền tuyến theo thỏa thuận chia sẻ hạt nhân của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Đánh giá về các vụ UAV xâm nhập không phận châu Âu, các tác giả của báo cáo tin rằng Nga “rất có khả năng” đã tiến hành một chiến dịch giám sát các căn cứ quân sự của châu Âu bằng cách sử dụng “các tàu bóng đêm” ở Biển Bắc và Biển Baltic để phóng UAV.
“Chúng tôi tin rằng chiến dịch này thể hiện một loạt thành công về mặt chiến thuật đối với Điện Kremlin, nhưng lại là một thất bại chiến lược của hệ thống phòng thủ chung của các đồng minh NATO”, Charlie Edwards, một trong những tác giả của báo cáo, nhận định. Báo cáo cũng nhấn mạnh chiến dịch này là một phần trong “cuộc chiến phi truyền thống” rộng lớn hơn của Nga tại châu Âu.
Theo IISS, những thành công của Điện Kremlin bắt nguồn từ một kiến trúc phòng không châu Âu được thiết kế để phát hiện và đánh bại các mối đe dọa trên không thông thường. Trong khi đó, UAV không được phát triển cho các cuộc xâm nhập lặp đi lặp lại, chi phí thấp và có thể phủ nhận.
Thách thức nan giải
UAV rất khó phát hiện vì chúng bay thấp và chậm, thường xuất hiện như chim hoặc máy bay nhỏ trên radar. Chúng có thể được phóng từ bên trong hoặc gần biên giới quốc gia, vượt qua hệ thống phòng thủ tên lửa được thiết kế để đánh chặn các mối đe dọa siêu thanh. Ngay cả khi một UAV bị bắn hạ, việc xác định nguồn gốc và mục đích của nó cũng rất khó khăn.
Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen từng cho rằng những vụ thâm nhập của UAV được xem là đòn tấn công nghiêm trọng nhất vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của nước này. Thủ tướng Đức Friedrich Merz hồi tháng 10-2025 cho biết ông “nghi ngờ Nga đứng sau hầu hết các vụ xâm nhập UAV” vào Đức. Tuy nhiên, Thụy Điển là quốc gia duy nhất trực tiếp cáo buộc Mát-xcơ-va về những vụ việc này.
Báo cáo chỉ ra rằng một phần lý do khiến phản ứng ở châu Âu còn yếu ớt và rời rạc là bởi mỗi quốc gia tập trung vào an ninh quốc gia riêng thay vì kết nối các vấn đề trên khắp châu Âu. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Vladimir Putin vào tháng 5 vừa qua đã phủ nhận việc Nga tiến hành một chiến dịch phá hoại chống lại châu Âu.
Thật ra, mối đe dọa từ UAV trở nên cấp bách hơn khi các máy bay chiến đấu của NATO bắn hạ một UAV đang hướng vào Ba Lan vào tháng 9-2025. Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử, máy bay NATO nổ súng vào các mối đe dọa tiềm tàng trong không phận của các nước đồng minh. Tuy nhiên, IISS cho rằng lập trường chính thức của NATO là “thiếu nhất quán” và cảnh báo cách tiếp cận thiếu thống nhất đã làm suy yếu khả năng triển khai sức mạnh của liên minh.
Tổng Thư ký NATO Mark Rutte tuyên bố liên minh sẽ không bắn hạ tất cả UAV như một chính sách thông thường và sẽ đưa ra quyết định dựa trên từng trường hợp cụ thể. Quân đội châu Âu cũng thừa nhận họ thiếu thẩm quyền pháp lý để bắn hạ UAV trong thời bình. Ngay cả khi họ có thẩm quyền, nguy cơ gây thương vong cho dân thường do mảnh vỡ UAV rơi xuống có thể không thể chấp nhận được đối với một quốc gia đang trong thời bình như Đức hay Pháp.
Do không có UAV bị bắn rơi và các bộ phận để nghiên cứu, việc chứng minh mối liên hệ với Nga trở nên khó khăn. Một số người hoài nghi ở Tây Âu thậm chí vẫn cho rằng những UAV bị phát hiện xâm nhập vừa qua là do những người nghiệp dư điều khiển mất kiểm soát.
Liên minh châu Âu (EU) đang xây dựng kế hoạch về một “bức tường UAV” nhằm củng cố sườn phía Đông, bảo vệ chống lại máy bay không người lái của Nga ở các nước Baltic, Ba Lan, Romania và các nơi khác. Kế hoạch này sẽ bao gồm radar, cảm biến âm thanh và hệ thống gây nhiễu điện tử. Tuy nhiên cho đến nay, kế hoạch này vẫn chưa nhận được sự ủng hộ hoàn toàn.
KIẾN HÒA
