Vai trò chiến lược của Việt Nam trong ASEAN: Góc nhìn từ Malaysia
Đánh giá từ góc nhìn đối ngoại của Malaysia về Hội nghị Cấp cao Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 49, Giáo sư Awang Azman Awang Pawi tại Đại học Malaya, nhận định Việt Nam đang khẳng định vị thế một tác nhân ngoại giao và kinh tế ngày càng quan trọng tại Đông Nam Á.
Giáo sư Awang Azman Awang Pawi.
Trả lời phóng viên TTXVN tại Malaysia, nhà phân tích chính trị và nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hàn lâm quốc gia Malaysia nhấn mạnh cách tiếp cận ngoại giao đa phương của Việt Nam thể hiện tư duy thực tiễn rằng an ninh quốc gia và thịnh vượng kinh tế được bảo vệ tốt nhất thông qua hợp tác khu vực, đa dạng hóa chiến lược và tương tác mang tính xây dựng với các cường quốc. Năng lực của Việt Nam trong việc duy trì quan hệ hợp tác hiệu quả với các cường quốc toàn cầu đang cạnh tranh, đồng thời giữ vững cam kết đối với ASEAN, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cách tiếp cận này giúp giảm bớt sự phụ thuộc quá mức vào bất kỳ một cường quốc đơn lẻ nào, đồng thời đóng góp trực tiếp vào việc duy trì Đông Nam Á như một khu vực của đối thoại thay vì đối đầu.
Bên cạnh đó, Giáo sư Awang cho rằng Việt Nam chia sẻ cùng Malaysia cam kết giải quyết hòa bình các tranh chấp ở Biển Đông, tôn trọng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), cũng như xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất và hiệu quả.
Đây là những nguyên tắc thiết yếu để bảo vệ an ninh hàng hải và ngăn chặn sự cạnh tranh địa chính trị làm suy yếu ổn định khu vực. Quan trọng hơn, vị thế quốc tế của Việt Nam đang được củng cố không chỉ thông qua sự hiện diện ngoại giao mà còn nhờ ảnh hưởng kinh tế ngày càng mở rộng, năng lực sản xuất và sự tham gia ngày càng sâu vào các mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Theo đánh giá của Giáo sư Awang, thế mạnh ngoại giao lớn nhất của Việt Nam nằm ở khả năng theo đuổi lợi ích quốc gia mà không bỏ bê trách nhiệm chung của khu vực. Một Việt Nam mạnh mẽ hơn, hoạt động trong một ASEAN gắn kết, góp phần tạo nên một Đông Nam Á ổn định và có ảnh hưởng chiến lược hơn.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, Giáo sư Awang nhấn mạnh Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì vai trò trung tâm của ASEAN. Vai trò trung tâm của ASEAN không chỉ dừng lại ở việc giữ vị thế kết nối đối ngoại mà đòi hỏi năng lực tập thể nhằm định hình các quyết định khu vực, quản lý xung đột và bảo vệ lợi ích chiến lược của các quốc gia Đông Nam Á. Ông Awang cho rằng Việt Nam có thể đóng góp theo 3 hướng then chốt trong tiến trình này.
Thứ nhất, Việt Nam có thể củng cố đoàn kết ASEAN bằng việc thúc đẩy đồng thuận đối với các vấn đề khu vực nhạy cảm, bao gồm an ninh hàng hải, cuộc khủng hoảng Myanmar và các sự phân mảnh kinh tế mới nổi. Thứ hai, Việt Nam có thể củng cố trật tự khu vực dựa trên luật pháp thông qua việc ủng hộ các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, đối thoại ngoại giao và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình thay vì để các thỏa thuận an ninh khu vực bị chi phối bởi các cường quốc bên ngoài. Thứ ba, các mối quan hệ đối ngoại đa dạng hóa của Việt Nam cung cấp một hình mẫu quan trọng về tự chủ chiến lược, chứng minh các quốc gia ASEAN có thể duy trì quan hệ xây dựng với các nước lớn mà không trở thành công cụ cho sự cạnh tranh địa chính trị của họ.
Theo Giáo sư Awang, Việt Nam cùng với Malaysia và các thành viên ASEAN khác cần thúc đẩy phối hợp thể chế mạnh mẽ hơn, xây dựng cơ chế quản lý khủng hoảng hiệu quả hơn và tăng cường tự cường kinh tế. Ông nhấn mạnh tự chủ chiến lược là bảo đảm Hiệp hội có đủ ảnh hưởng tập thể để tương tác với bên ngoài theo các điều kiện của chính mình. Đóng góp của Việt Nam đặc biệt có giá trị đối với Malaysia vì cả hai nước đều nhận thức rõ rằng sự đoàn kết khu vực là yếu tố cốt lõi để duy trì sự linh hoạt ngoại giao và ngăn Đông Nam Á trở thành địa bàn cạnh tranh giữa các nước lớn.
BÙI HOÀN
