Vì sao Taliban và Pakistan “từ bạn thành thù”? 

Pakistan từng là đồng minh thân thiết nhất của chính quyền Taliban ở Afghanistan trong nhiều thập kỷ. Chính Islamabad đã giúp khai sinh ra Taliban vào đầu những năm 1990. Vậy điều gì đã xảy ra khiến hai bên “dứt tình đoạn nghĩa”?

Căng thẳng kéo dài

Ngày 16-3, căng thẳng giữa Afghanistan và Pakistan lại leo thang sau khi Islamabad tiến hành cuộc không kích vào một trung tâm cai nghiện ở thủ đô Kabul của Afghanistan. 2 ngày sau vụ tấn công khiến ít nhất 400 người thiệt mạng và làm 250 người bị thương này, theo yêu cầu của Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar, Pakistan tuyên bố tạm ngừng giao tranh trước kỳ nghỉ lễ Eid al-Fitr của người Hồi giáo. Đến ngày 25-3, giao tranh biên giới giữa hai bên lại tiếp diễn.

Các thành viên nhóm phiến quân TTP. Ảnh: Wio News

Trước đó, từ cuối tháng 2, chính quyền Taliban tấn công các căn cứ quân sự của Pakistan gần biên giới chung. Đáp lại, Pakistan ném bom một số tỉnh biên giới của Afghanistan và thủ đô Kabul. Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Mohammad Asif khi đó tuyên bố “chiến tranh công khai” với Afghanistan, làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh được ký kết hồi tháng 10-2025.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Asif cáo buộc chính quyền Taliban chứa chấp các phần tử khủng bố. “Sau khi lực lượng NATO rút quân, người ta kỳ vọng sẽ có hòa bình ở Afghanistan và Taliban sẽ tập trung vào lợi ích của người dân Afghanistan cũng như hòa bình trong khu vực. Tuy nhiên, họ đã tập hợp tất cả những kẻ khủng bố trên thế giới ở Afghanistan và bắt đầu xuất khẩu khủng bố. Họ tước đoạt các quyền cơ bản của người dân mình, cướp đi những quyền mà đạo Hồi ban cho phụ nữ. Sự kiên nhẫn của chúng tôi đã cạn kiệt. Giờ đây, giữa chúng tôi và họ đã có chiến tranh công khai” - ông Asif khẳng định.

Kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu vào ngày 26-2, Phái bộ Hỗ trợ của Liên Hiệp Quốc tại Afghanistan ghi nhận ít nhất 75 thường dân thiệt mạng và 193 người bị thương dù những con số này chỉ là sơ bộ. Phía Taliban cho biết họ sẵn sàng đàm phán với Pakistan nhưng ngày càng có nhiều lo ngại rằng cuộc xung đột có thể tiếp tục leo thang, làm bất ổn thêm khu vực vốn đã phải vật lộn với những hậu quả lan rộng từ cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.

Theo tờ CFR, nguyên nhân cốt lõi của cuộc đụng độ hôm 16-3 là do Pakistan tiếp tục khẳng định chính quyền Taliban cung cấp nơi trú ẩn an toàn cho nhóm phiến quân Tehrik-e-Taliban Pakistan (TTP). Islamabad cho rằng TTP đang hoạt động từ bên trong Afghanistan nhưng Taliban nhất quyết phủ nhận.

Đáng chú ý, Pakistan hồi tháng 10 năm ngoái còn thực hiện một cuộc không kích vào Afghanistan nhằm mục đích tấn công “căn cứ hoạt động khủng bố ở Pakistan”, qua đó dẫn tới cuộc đụng độ đẫm máu nhất giữa 2 nước kể từ khi Taliban lên nắm quyền ở Afghanistan hồi năm 2021. Cũng trong thời gian đó, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ giúp làm trung gian hòa giải tạm thời giữa Taliban và Pakistan nhưng các cuộc đàm phán sau đó do Saudi Arabia làm trung gian đã đổ vỡ vào cuối năm 2025.

Kể từ đó, nhiều vụ bạo lực bùng phát dọc biên giới 2 nước. Đơn cử, vào ngày 16-2, một vụ đánh bom tự sát đã lấy đi sinh mạng của 11 nhân viên an ninh Pakistan tại một trạm kiểm soát an ninh biên giới. Đến ngày 22-2, Islamabad thực hiện các cuộc không kích ở phía Đông và Đông Nam Afghanistan, nhắm mục tiêu vào các căn cứ của TTP. Giới chức Afghanistan cho biết ít nhất 18 người, gồm cả dân thường, thiệt mạng và thề sẽ trả đũa.

Từ bạn thành thù

Taliban và Pakistan từng là đồng minh vào đầu những năm 1990. Chính cơ quan tình báo Pakistan đã giúp hồi sinh Taliban. Trước năm 2001, chính Pakistan cung cấp cho Taliban các cố vấn, chuyên gia và nhân sự để lực lượng này vận hành thiết bị quân sự và các đơn vị bộ binh. Sau khi tham gia hỗ trợ cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu sau năm 2001, sự hỗ trợ của Pakistan dành cho Taliban trở nên kín đáo hơn. Theo các báo cáo của Bộ Ngoại giao và Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, cơ quan tình báo Pakistan đã trực tiếp hỗ trợ Taliban và cung cấp nơi trú ẩn an toàn cho lực lượng này suốt 2 thập kỷ Mỹ can thiệp quân sự vào Afghanistan. Khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan vào năm 2021 và Taliban lên nắm quyền, Islamabad đã nhiệt tình hoan nghênh chính quyền mới ở Kabul. 

Tuy nhiên, kể từ đó, bạo lực gia tăng trên khắp Pakistan. Cuối năm 2022, TTP chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn với Chính phủ Pakistan và bắt đầu tăng cường các cuộc tấn công dọc theo đường biên giới dài 1.622 dặm. Theo Đài CNN, hơn 1.200 người đã thiệt mạng ở Pakistan vào năm 2025, gấp đôi con số được ghi nhận hồi năm 2021 khi Mỹ kết thúc sự hiện diện quân sự kéo dài 20 năm ở Afghanistan. Chỉ riêng trong năm 2025, Pakistan trục xuất hơn một triệu người Afghanistan, sau đó đóng cửa biên giới chung vào tháng 10. 

Tiến sĩ Farzana Shaikh tại Viện nghiên cứu các vấn đề quốc tế Chatham House cho rằng nguyên nhân khiến quan hệ 2 nước trở nên xấu đi phần lớn là do bạo lực ở Pakistan gia tăng mạnh mẽ kể từ khi chính quyền Taliban lên nắm quyền ở Afghanistan. Và Pakistan quy trách nhiệm cho TTP về tình trạng bạo lực này.

Kể từ khi được thành lập hồi năm 2007, TTP tự nhận là một nhánh của Taliban. Đây là tổ chức chiến binh lớn nhất ở Pakistan và bị Bộ Ngoại giao Mỹ liệt vào danh sách các tổ chức khủng bố nước ngoài. TTP có mục tiêu rộng lớn là chống lại lực lượng an ninh Pakistan, chống lại ảnh hưởng của phương Tây và thực thi luật Sharia hà khắc ở các khu vực mà họ kiểm soát nhưng chiến lược này đã thay đổi theo thời gian. Từ năm 2013, dưới sự lãnh đạo của Mullah Fazlullah, TTP xích lại gần hơn với al-Qaeda và thực hiện ngày càng nhiều các cuộc tấn công xuyên biên giới. Đến năm 2020, 2 năm sau khi Fazlullah bị sát hại trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Mỹ ở Afghanistan, TTP tuyên bố sẽ không làm gì ngoài việc nhắm mục tiêu vào lực lượng Pakistan. TTP nhiều lần tấn công chợ, nhà thờ Hồi giáo, sân bay, căn cứ quân sự, đồn cảnh sát ở Pakistan.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)