Al-Qaeda suy yếu nhưng chưa biến mất 

25 năm sau sự kiện 11-9, al-Qaeda không còn là tổ chức khủng bố toàn cầu như trước đây do cơ quan đầu não đã suy yếu. Tuy nhiên, các nhánh của nhóm này vẫn mạnh trên khắp châu Phi và châu Á.

Các tay súng al-Shabab đang thiết lập vị thế tại khu vực Sahel. Ảnh: DPA

Al-Qaeda ít hoạt động dưới danh nghĩa của mình, điều này chủ yếu là do những nỗ lực chống khủng bố thành công sau năm 2001, theo Lars Berger - giáo sư tại Đại học Liên bang Đức về Khoa học Hành chính.

Cơ quan đầu não al-Qaeda, hoạt động từ Afghanistan, đã không tiến hành vụ tấn công khủng bố quốc tế nào trong hơn một thập kỷ.

Phần lớn các lãnh đạo cấp cao của tổ chức đã bị Mỹ tiêu diệt trong các cuộc không kích bằng máy bay không người lái và ám sát có chủ đích. Thủ lĩnh Osama bin Laden bị biệt kích Mỹ hạ sát vào năm 2011. Người kế nhiệm Ayman al-Zawahri cũng thiệt mạng trong cuộc không kích hồi năm 2022.

Saif al-Adel, người Ai Cập và hiện là thủ lĩnh trên thực tế của al-Qaeda, nhiều khả năng đang sống ở Iran và phụ thuộc vào tình báo nước này để đảm bảo an toàn tính mạng. Điều này đã bào mòn uy tín và khả năng của ông ta trong việc chỉ huy, xây dựng lòng trung thành cũng như sự phục tùng từ các nhánh khác nhau.

Sau khi thủ lĩnh bin Laden bị tiêu diệt, al-Qaeda đã tái tổ chức. Nhóm này tìm kiếm những khu vực phù hợp để thiết lập chỗ đứng lâu dài, chẳng hạn như ở một số vùng của châu Phi hoặc Yemen. Những quốc gia có cơ cấu nhà nước yếu, lực lượng an ninh quá tải và các xung đột địa phương chưa được giải quyết, đặc biệt thuận lợi cho ý đồ trên.

Tại khu vực Sahel, nhóm thánh chiến Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) nổi lên như một “chân rết” đáng gờm của al-Qaeda. Hồi tháng 6 vừa rồi, JNIM đã nhận trách nhiệm thực hiện cuộc tấn công vào sân bay quốc tế ở thủ đô Niamey của Niger.

Tại Somalia, al-Shabab - nhóm có quan hệ chặt chẽ với al-Qaeda - vẫn mạnh. Còn ở Yemen, al-Qaeda hiện diện thông qua nhánh mang tên al-Qaeda trên Bán đảo Arab (AQAP). Afghanistan cũng tiếp tục là nơi trú ẩn an toàn cho tổ chức khủng bố này.

Trong số các nhánh kể trên, al-Shabab, AQAP và JNIM tại Mali là những “chân rết” mạnh nhất, trong khi al-Qaeda tại Tiểu lục địa Ấn Độ (AQIS) là nhánh yếu nhất. 

Al-Qaeda chưa thay đổi mục tiêu thành lập một “Vương quốc Hồi giáo theo dòng Sunni toàn cầu” hoặc tiến hành các vụ tấn công tại phương Tây. Tuy nhiên, khi môi trường an ninh quốc tế đã thay đổi, nhóm cũng điều chỉnh hướng đi và phương thức hoạt động. Hiện nay, al-Qaeda tập trung vào kẻ thù gần, tức các quốc gia Hồi giáo mà chúng coi là “bội giáo”, thay vì “kẻ thù ở xa” là Mỹ.

Mối đe dọa từ al-Qaeda đã phân tán. Tổ chức này dựa vào những “con sói đơn độc” để gây ra các vụ tấn công quy mô nhỏ tại phương Tây, chẳng hạn như đâm dao, lao xe và xả súng vào đám đông. Do có cường độ thấp, mối đe dọa này dễ kiểm soát hơn nhưng khó phát hiện và ngăn chặn hơn.

HẠNH NGUYÊN (Theo DW, Diplomat)