Bảo vệ sức khỏe người lao động trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm 

Biến đổi khí hậu (BĐKH) và ô nhiễm môi trường đang đe dọa sức khỏe, gia tăng gánh nặng tâm lý và rủi ro sinh kế của hàng triệu lao động đang mưu sinh trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Những tác động của BĐKH, điều kiện thời tiết, môi trường ảnh hưởng nhiều mặt đến sức khỏe NLĐ ngoài trời. Ảnh minh họa

Nhiều nguy cơ bệnh tật, tai nạn

Tại các đô thị lớn, người lao động (NLĐ) tự do như người bán hàng rong, tài xế xe ôm, shipper, công nhân xây dựng... làm việc hằng ngày dưới cái nắng gay gắt, những trận mưa lớn hay tình trạng ngập lụt. Họ là lực lượng tạo ra các dịch vụ thiết yếu cho đô thị, đồng thời cũng là nhóm dễ bị tổn thương trước các tác động của thời tiết khắc nghiệt.

Ghi nhận thực tiễn, NLĐ ngoài trời thường đối mặt với những vấn đề sức khỏe cấp tính và rủi ro phổ biến nhất là sốc nhiệt, mắc các bệnh đường hô hấp và bệnh truyền nhiễm. Người bệnh bị rối loạn thân nhiệt, sốc nhiệt có nguy cơ đột quỵ và tử vong. Ô nhiễm không khí và biến đổi nhiệt độ đột ngột cũng có thể làm bùng phát các phản ứng dị ứng, cơn hen cấp tính. Ngoài ra, mưa dầm, ngập lụt tạo điều kiện phát sinh dịch bệnh sốt xuất huyết, viêm da, nhiễm trùng tiêu hóa. Tác động của thời tiết khắc nghiệt không chỉ dừng lại ở các phản ứng sức khỏe cấp tính mà còn làm trầm trọng thêm các bệnh lý mạn tính. Chưa kể, tình trạng mưa bão gây ngập lụt, cây đổ, chập điện, cháy nổ, sấm sét cũng là những nguy cơ rình rập NLĐ trên đường... Kết quả nghiên cứu do Tổng hội Y học Việt Nam phối hợp với Viện LIGHT thực hiện trên nhóm lao động ngoài trời cho thấy hơn 40% người tham gia khảo sát từng gặp phải tai nạn thương tích trong vòng một năm làm việc.

Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ là nhóm đối tượng nhạy cảm với những biến động của thời tiết, môi trường nên dễ bị tổn thương. Bên cạnh đó, NLĐ nếu sống trong điều kiện không gian không đảm bảo, như nhà trọ chật chội, mái tôn kém thông thoáng, khiến cơ thể họ khó hồi phục thể lực sau những giờ làm việc vất vả. Nhiều người cũng thiếu kỹ năng tự bảo vệ sức khỏe, thiếu kiến thức phòng ngừa, kể cả phương tiện bảo hộ lao động nên dễ gặp rủi ro hơn.

Cần giải pháp hỗ trợ thiết thực 

TS.BS Nguyễn Thu Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Viện Phát triển sức khỏe cộng đồng Ánh sáng (LIGHT) cho biết, kết quả nghiên cứu chuyên ngành ghi nhận khoảng 30-40% NLĐ ngoài trời bị căng thẳng, lo âu từ nhẹ đến nặng, xuất phát từ vòng xoáy áp lực sinh kế. Đa phần NLĐ tự do ngoài trời phụ thuộc vào tiền công hằng ngày. Những ngày mưa lớn, nắng nóng gay gắt khiến công việc bị ảnh hưởng, dẫn đến giảm thu nhập như tài xế giao hàng giảm số đơn, người bán hàng rong không bán được hàng. Chưa kể NLĐ sợ ốm đau, đi khám bệnh đồng nghĩa với mất thu nhập...

Theo các chuyên gia, BĐKH, sức khỏe, việc làm, thu nhập, an sinh xã hội có mối tương quan chặt chẽ. Theo thống kê, Việt Nam hiện có hơn 30 triệu lao động phi chính thức, một con số rất lớn đang chịu tác động trực tiếp từ BĐKH. Trước các nguy cơ từ môi trường, các chuyên gia đề xuất nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ cho lực lượng này gồm việc thành phố quy hoạch các trạm dừng nghỉ công cộng, triển khai các trạm sơ cấp cứu lưu động để kịp thời xử trí ban đầu các trường hợp gặp sự cố sức khỏe cấp tính hay tai nạn lao động. Bên cạnh đó, cần sự vào cuộc điều phối từ Chính phủ và sự phối hợp giữa Bộ Y tế với các bộ, ngành chức năng, chính quyền các cấp xây dựng bộ hướng dẫn hành động chuẩn hóa. TS.BS Trương Hồng Sơn nhận định, bảo vệ sức khỏe cho lực lượng lao động ngoài trời không chỉ là bài toán an sinh xã hội mà còn là bài toán kinh tế cốt lõi cho sự phát triển bền vững của các đô thị.

Theo đó, cần đưa nội dung “chống BĐKH” và “bảo vệ lao động ngoài trời” vào các chính sách, quy định pháp luật, ưu tiên cụ thể cho các nhóm yếu thế như lao động tự do là phụ nữ, người cao tuổi và người di cư; tăng cường đầu tư vào y tế cơ sở và y tế dự phòng. Hiện Viện Y học ứng dụng Việt Nam phối hợp với các đơn vị cấp cứu ngoại viện xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu dành riêng cho lực lượng lao động ngoài trời, giúp họ tự bảo vệ bản thân và đồng nghiệp khi gặp sự cố tại hiện trường.

THU SƯƠNG