Còn có một nhà báo, nhà văn Vĩnh Điền 

LTS: Báo và Phát thanh, Truyền hình Cần Thơ ngày 16-3 có đăng bài viết “Người soạn giả tài hoa của “Tiếng trống Mê Linh”” (tác giả Thanh Nhã) thuật lại cuộc đời, sự nghiệp của soạn giả Vĩnh Điền cùng với vở cải lương kinh điển “Tiếng trống Mê Linh”. 

Bài viết này của nhà báo Đăng Huỳnh cung cấp thêm về sự nghiệp văn chương, báo chí của người nghệ sĩ tài hoa quê Vĩnh Viễn, TP Cần Thơ.

Giai đoạn gần 30 năm (1956-1987) từ ngày rời quê hương Cần Thơ lên Sài Gòn lập nghiệp đến lúc mãn phần, soạn giả Vĩnh Điền hoạt động đa lĩnh vực, từ sân khấu cải lương đến văn chương, báo chí, dịch giả. Ông kết thân với những soạn giả, nhà văn, nhà báo tiếng tăm thời bấy giờ như Sơn Nam, Kiên Giang, Hà Triều, Hoa Phượng, Ngọc Linh… Có năng khiếu văn chương lại được học hành bài bản, tác giả Vĩnh Điền nhanh chóng khẳng định tên tuổi.

Tờ Nhân loại số 10, năm 1957 có đăng truyện “Cô gái Cầu Đúc” với bút danh Lê Văn, có thể coi là tác phẩm khởi đầu văn nghiệp của ông. Truyện ngắn phác họa đặc sắc về vùng đất con người Cầu Đúc, Hậu Giang xưa, với lối kể mộc mạc, đậm chất nghệ thuật. Nam là chàng trai sống ở thành thị, thích ăn dưa hấu Cầu Đúc trứ danh. Cơ duyên đưa đẩy, Nam tham gia kháng chiến chống pháp, theo đơn vị về làm nghĩa vụ trấn giữ cầu Đúc để chặn đường địch.

Trong lúc làm nhiệm vụ phá cầu, Nam bị thương, được đưa đơn vị gửi vào nhà dân để dưỡng thương. Ngôi nhà của bác Tư bên rạch Hốc Hỏa, một mái nhà đơn sơ nơi miền quê. Thế, con gái bác Tư tận tình chăm sóc Nam như người thân, giúp anh mau bình phục. Trong lúc chờ liên lạc với đơn vị, Nam giúp Thế trồng khóm, rẫy dưa… Từ quan niệm của một chàng trai thành thị rằng cô gái đẹp phải mảnh mai, ăn trắng mặc trơn, nét dân dã, hiền lành, dễ mến của Thế đã làm Nam thay đổi. Biến cố ập đến khi lính Tây định giết Nam thì Thế lại một lần nữa cứu người.

Soạn giả Vĩnh Điền trong một chuyến thực tế sáng tác ở Tây Ninh. Ảnh: tư liệu

Tác giả Vĩnh Điền rất hay khi chọn một cái kết thật đắc: Thế và Nam lấy nhau, trong đêm Giao thừa, đôi vợ chồng trẻ chuẩn bị đón Tết đầm ấm. Nam nói rằng, anh đã thương Thế từ cái thời mới biết ăn dưa hấu Cầu Đúc, anh đã nghĩ đến nét đẹp chân chất của cô gái Cầu Đúc. Truyện kết thúc bằng câu văn giàu hình ảnh: “Phương xa, ánh hồng le lói, chấm dứt một đêm dài và một năm cũ”. Qua “Cô gái Cầu Đúc”, cho thấy một ngòi bút Vĩnh Điền rung cảm với đời sống thực tại, khéo gửi gắm nét đẹp quê hương qua một chuyện tình thật đẹp. Văn phong đằm thắm, gợi hình, đậm bản sắc Nam Bộ của tác giả là điểm nhấn.

Công trình nghiên cứu “Cuộc đời và sự nghiệp nhạc sĩ - NSƯT Năm Vĩnh và soạn giả Vĩnh Điền” ghi nhận: Sau mở đầu với “Cô gái Cầu Đúc”, tác giả Vĩnh Điền bước vào con đường văn chương, báo chí với đa dạng thể loại như viết bài fond (thể loại xã luận), thể loại truyện feuilleton (thường đọc là phơi-dơ-tông, là kiểu truyện dài đăng nhiều kỳ trên báo, thường đăng ở “chân trang”, có cốt truyện lôi cuốn để giữ chân người đọc qua từng số báo), các thiên ký sự, phóng sự điều tra… Dần dà, ông giữ vai trò là ký giả kịch trường, nhà báo chuyên viết mảng sân khấu.

Giai đoạn 1956-1975, nhà báo Vĩnh Điền đã cộng tác trên 20 tờ nhật báo, tuần báo và tạp chí, viết hàng trăm bài báo ở nhiều thể loại. Ông cộng tác với các tờ báo có khuynh hướng tiến bộ, uy tín nghề nghiệp như Nhân Loại, Bách Khoa, Tin Văn, Tin Mới… Trên các tờ báo này, bên cạnh bài báo, còn có nhiều truyện ngắn của Vĩnh Điền được đăng tải như “Con chó B.A”. “Con quốc mồi”, “Ngôi nhà không có đàn ông”, “Mối tình trên sông Cái Lớn”… Đặc biệt hơn, tác giả Vĩnh Điền còn có sở trường sáng tác thơ, tiêu biểu là trường ca “Sống trong mồ”. Tác phẩm thuật lại đời sống và công cuộc đấu tranh gian khổ của các tù nhân cộng sản bị chế độ Ngô Đình Diệm giam cầm.

Ở lĩnh vực báo chí, nổi rõ ở nhà báo Vĩnh Điền là một ngòi bút yêu quê hương, đất nước, dám đấu tranh cho lẽ phải, đả phá những bất công, tệ nạn trong xã hội đương thời. Trong kháng chiến chống Pháp, ông có bài “Nhân tình trong kháng chiến” cổ vũ cuộc đấu tranh bảo vệ quê hương. Sau này, ông có nhiều bài báo thẳng, thật như “Lấy chồng ngoại quốc”, phóng sự “Than! Cầm bằng hai chữ than ôi!” bóc trần việc khai thác, bán gỗ than của các công ty dưới trướng Trần Lệ Xuân, hay “Lần giở nắp hầm Ngô Đình Cẩn” lên án tội ác của nhà họ Ngô với các tù nhân cộng sản.

Ở một biệt tài khác, tác giả Vĩnh Điền còn là nhà dịch thuật tài năng. Đầu thập niên 1970, phong trào đọc tiểu thuyết Quỳnh Dao nở rộ, không kịp in feuilleton nên nhiều nhà xuất bản cho in thành sách để bán. Nắm bắt cơ hội này, tác giả Vĩnh Điền liên hệ nhận nguyên tác từ các nhà xuất bản ở Đài Loan để dịch lại. Vốn có năng khiếu văn chương, viết lách, nên tác phẩm dịch thuật của dịch giả Vĩnh Điền rất mượt mà, hấp dẫn bạn đọc. Theo thống kê, có hơn 12 tiểu thuyết Quỳnh Dao đã được tác giả Vĩnh Điền với bút danh Vương Quỳnh Ngân chuyển ngữ, cùng với dịch và tiểu thuyết hóa tác phẩm “Nhật xuất” của Tào Ngu.

NSND Thanh Ngân trong trích đoạn “Tiếng trống Mê Linh” của soạn giả Vĩnh Điền. Ảnh: DUY KHÔI

Văn tài của Vĩnh Điền được nhiều nghệ sĩ, nhà văn tên tuổi đánh giá rất cao. Trong bài thuận luận “Nhớ người bạn Vĩnh Điền!”, NSND Kim Cương nhận xét: “Anh rất có tài về văn chương, nên mỗi khi viết tác phẩm nào, tôi cũng nhờ anh góp ý, sửa chữa, nhất là vở kịch nói “Dưới hai màu áo” và “Tôi là mẹ””. Trong một tài liệu báo chí Sài Gòn trước năm 1975 do soạn giả, nhà thơ Kiên Giang cung cấp, có tài liệu ghi lại lời nhận xét của nhà báo Nguyễn Nguyên, chủ nhiệm tờ Tin Văn, dành cho tác giả Vĩnh Điền, rằng: “Được đào tạo từ Trường Nguyễn Văn Tố, Lê Văn Niên (Vĩnh Điền) trong mùa kháng chiến thứ nhất, không từng viết văn vậy mà khi cầm ngòi bút như một vũ khí, cái bút hiệu Lê Văn - Vĩnh Điền đã tức thời chiếm lĩnh vị trí, là một cây bút có tài”. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng thì đúc kết ngắn gọn: “Tôi đánh giá cao Vĩnh Điền - Vĩnh Điền giỏi lắm!”.

Ở khía cạnh dịch thuật, nhà văn tài hoa Bình Nguyên Lộc khi viết lời bạt cho tác phẩm “Chiếc cầu định mệnh” (tác giả Quỳnh Dao, Vương Quỳnh Ngân - tức Vĩnh Điền dịch, Lá Dâu xuất bản) cho rằng: “Cho đến nay, chỉ có cụ Vi Huyền Đắc là phát cờ dịch những tác phẩm đương kim của Trung Hoa, ngoài ra không còn ai nữa và anh Vương Quỳnh Ngân - Vĩnh Điền là người thứ nhì. Vĩnh Điền không phải là gương mặt mới trong làng văn nghệ, nhưng anh chìm mất từ bao lâu nay. Và lần này anh sẽ nổi bật trở lại với con đường mới anh chọn. Tác phẩm được dịch ra đây tuy chưa phải là danh tác nhưng nó giúp ta biết được những gì ta cần biết: tức tâm hồn, cảm nghĩ cả người Tàu hiện kim”. 

ĐĂNG HUỲNH

(Bài viết có sử dụng tư liệu trong quyển “Cuộc đời và sự nghiệp nhạc sĩ - NSƯT Năm Vĩnh và soạn giả Vĩnh Điền”, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hậu Giang, NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh, 2011).