Những mảnh ghép can trường trong “Chân cứng đá mềm”
Hồi ký “Chân cứng đá mềm” của đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng (NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh vừa ấn hành) như những thước phim lịch sử mở ra trước mắt độc giả những năm tháng kháng chiến giành độc lập, tự do của dân tộc.
Đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng nay đã 97 tuổi và cuốn sách là những trang hồi ký chân thực, giàu cảm xúc của một người bắt đầu tham gia phong trào học sinh cứu quốc khi 16 tuổi và thời gian hoạt động cách mạng đã trải qua nhiều vị trí như kỹ thuật viên thuốc nổ, y sĩ, bác sĩ, thông dịch viên và phóng viên - đạo diễn phim chiến trường… Tựa sách “Chân cứng đá mềm” được tác giả liên tưởng từ câu chuyện những ngày đầu băng rừng theo kháng chiến, bàn chân chảy máu, nhưng bà quấn chặt vết thương, tiếp tục hành trình. Hơn 20 ngày sau, vết thương lành, bước chân của bà càng nhanh hơn. Bà tâm niệm, chân chúng ta đi mãi rồi đá cũng mòn, quyết tâm của con người cứng hơn đá.
Có thể nói cuộc đời tác giả gắn liền với những cột mốc đáng nhớ của lịch sử dân tộc ở nhiều vai trò khác nhau. Trong đó, bước ngoặt là bà từ vị trí bác sĩ đã chuyển sang công việc đạo diễn điện ảnh ở tuổi 37 và đến nay có hơn nửa thế kỷ gắn bó với điện ảnh nước nhà. Đó là khi bà được phân công nhiệm vụ cùng đội ngũ bác sĩ chăm sóc sức khỏe, đồng thời làm phiên dịch Pháp - Việt cho 5 nhà quay phim Việt Nam và 2 đạo diễn Pháp Marceline Loridan, Joris Ivens của bộ phim “Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân”. Chứng kiến giá trị của việc ghi lại những thước phim lịch sử, cùng lời động viên của đạo diễn Joris Ivens, bà quyết định chuyển sang lĩnh vực mới: làm phim tài liệu với mong muốn ghi lại những thước phim để thế giới có thể thấy tinh thần can trường của dân tộc Việt Nam chống ngoại xâm, những mất mát nặng nề mà đất nước ta đang chịu đựng, khát vọng được tự do và được sống trong một đất nước hòa bình - độc lập của người Việt Nam.
Tác giả Xuân Phượng đã ghi lại những kỷ niệm quý giá khi thực hiện những thước phim đi qua chiến tranh, ký ức và tinh thần của quân dân ta giữa bom đạn. Tiêu biểu như từ trận địa tuyến lửa Vĩnh Linh - Quảng Trị khốc liệt, đến thời khắc lịch sử 30-4-1975, bà theo chân đoàn quân tiến vào Sài Gòn, trở thành một trong những phóng viên đầu tiên chứng kiến chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng. Từ những thước phim lịch sử đó, năm 1976, bộ phim “Khi tiếng súng vừa tắt” nhận giải chính thức tại Liên hoan phim Quốc tế Leipzig. Hay là sự kiện quân ta chiến đấu chống Pol Pot trên đất bạn Campuchia. Xen kẽ là những câu chuyện đời thường giản dị cùng hồi ức về đồng đội, đồng nghiệp...
Sách là câu chuyện về một đời người, một thế hệ nghệ sĩ dấn thân. Qua cuốn sách, tác giả Xuân Phượng đã gửi gắm nhiều suy ngẫm sâu sắc về nghề nghiệp, lý tưởng sống và giá trị của sự bền bỉ trước thử thách. "Chính vì không muốn ngừng theo đuổi ước mơ, ở cái tuổi 97 này, tôi cố gắng chia sẻ "Chân cứng đá mềm" đến với các bạn”, tác giả Xuân Phượng bộc bạch.
Tác giả Nguyễn Thị Xuân Phượng sinh năm 1929 tại Huế; là đạo diễn phim tài liệu, chủ phòng tranh Lotus tại TP Hồ Chí Minh. Bà từng là kỹ thuật viên thuốc nổ, y tá, phóng viên bản tin kháng chiến của Bộ Tài chính, thông dịch viên, bác sĩ, phiên dịch viên, dịch và thuyết minh phim tiếng Pháp, đạo diễn phim tư liệu chiến trường…
Tác phẩm nổi bật: "ÁO DÀI - Du Couvent des Oiseaux à la Jungle des Viet-minh", hồi ký viết bằng tiếng Pháp, NXB Plon in ấn và phát hành tại Paris năm 2001. Đến năm 2020, bản tiếng Việt của hồi ký trên ra mắt, có tựa "Gánh gánh... gồng gồng..." (NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh). Sách nhận giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, giải thưởng Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh; đoạt Giải B và Sách được bạn đọc yêu thích tại Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII; hiện được tái bản đến lần thứ 18.
Q.M
