Phòng ngừa bệnh mãn tính - “chìa khóa” sống lâu và khỏe mạnh 

Trường thọ không đơn thuần là sống lâu, mà phải sống khỏe mạnh khi về già. Khoa học đã chứng minh phòng ngừa các bệnh mãn tính từ sớm vừa giúp tăng tuổi thọ vừa sống khỏe trong những năm tháng cuối đời.

Kết nối xã hội là một yếu tố giúp người lớn tuổi sống vui, sống khỏe.

Theo nghiên cứu năm 2025 tại Mỹ, khoảng 6/10 người trẻ tuổi mắc một hoặc vài bệnh mãn tính, nhưng khi bước vào độ tuổi lớn hơn, con số này tăng lên 9/10. Những bệnh như tim mạch, tiểu đường, đột quỵ và ung thư là nguyên nhân chính gây tử vong và tàn tật, đặc biệt ở người lớn tuổi. Đó là do tác động của quá trình lão hóa.

Tiến sĩ Steven Austad, Giám đốc khoa học của Liên đoàn Nghiên cứu Lão hóa Mỹ, cho rằng lão hóa không phải là bệnh, nhưng nó khiến chúng ta dễ mắc bệnh hơn và khó phục hồi sau mắc bệnh mãn tính, vì vậy mà đau ốm triền miên. 

Trong loạt phóng sự mới phát sóng trên kênh CNN, Kara Swisher - một trong những nhà báo viết về công nghệ giỏi nhất thế giới, đã điều tra các phương pháp thực sự dẫn đến cuộc sống khỏe mạnh và lâu dài. Phóng sự của Swisher chỉ ra rằng bên cạnh lối sống lành mạnh, công nghệ y khoa có thể phòng chống các bệnh mãn tính, giúp kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh.

Điển hình, chứng sa sút trí tuệ - bệnh Alzheimer - có thể được ngăn ngừa nhờ CRISPR, công nghệ chỉnh sửa gien do Tiến sĩ Jennifer Doudna, người từng đoạt giải Nobel Hóa học, đồng phát triển. Theo đó, prôtêin hoạt động như một chiếc kéo, nhắm vào ADN trong tế bào và tạo ra các vết cắt, từ đó kích hoạt tế bào thực hiện quá trình sửa chữa ADN.

Trong khi đó, tại các phòng thí nghiệm ở Bờ Đông nước Mỹ, các nhà khoa học đang nghiên cứu một công cụ khác để phòng ngừa các bệnh mãn tính như HIV, tiểu đường và ung thư. Đó là vắc-xin mRNA, nổi lên từ đại dịch COVID-19. Thành phần chính của vắc-xin này, mRNA hay RNA thông tin, truyền tín hiệu đến các tế bào trong cơ thể để kích hoạt hệ miễn dịch tấn công virus hoặc tế bào ung thư; hướng dẫn cơ thể tạo ra một loại prôtêin bị thiếu hoặc hoạt động sai chức năng, thậm chí sửa chữa các gien bị lỗi.

Tiến sĩ Jilian Melamed thuộc Đại học Pennsylvania cho biết vắc-xin mRNA chống HIV sẽ được thử nghiệm lâm sàng trong năm nay, còn vắc-xin chống ung thư thì đang được thử nghiệm, với kết quả ban đầu cho thấy 7/8 người đã có phản ứng miễn dịch với vắc-xin mRNA điều trị ung thư tuyến tụy. Họ đã sống thêm đến 6 năm kể từ lần điều trị cuối cùng, vượt xa tỷ lệ sống sót thông thường chỉ 13% ở loại ung thư này. 

Về lối sống, bà Swisher cho biết có những việc chúng ta cần làm ngay để phòng ngừa bệnh mãn tính. Đó là: Ưu tiên chế độ ăn Địa Trung Hải; tham gia các bài tập bổ trợ tim phổi và sức mạnh; ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm; kiểm soát stress và tăng cường kết nối xã hội, bởi cô đơn cũng làm tăng nguy cơ tử vong sớm.

Theo các nhà khoa học, chủ động phòng bệnh chính là “chìa khóa” để có thêm nhiều năm tuổi thọ và tận hưởng cuộc sống với sức khỏe tốt hơn.

LÊ THƯ (Tổng hợp)