Thượng đỉnh NATO thúc đẩy chuyển đổi kỷ nguyên 3.0
Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 7 và 8-7 được xác định là cơ hội để định hình quá trình chuyển đổi liên minh trong kỷ nguyên 3.0.
Tại hội nghị bộ trưởng quốc phòng các nước thành viên NATO diễn ra ở Brussels (Bỉ) hôm 18-6, bước đệm quan trọng trước thềm thượng đỉnh NATO, dư luận quốc tế chú ý đến phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth và Tổng Thư ký NATO Mark Rutte liên quan đến tầm nhìn “NATO 3.0”.
Châu Âu giữ vai trò tiên phong
Bộ trưởng Hegseth tuyên bố Mỹ và các nước thành viên đang nỗ lực gấp đôi để biến NATO thành đúng như bản chất vốn có của nó: đó là một liên minh NATO 3.0 cân bằng với châu Âu đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động phòng thủ của chính mình.
Tổng Thư ký NATO Rutte (phải), Tổng thống Trump (giữa) và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan là 3 nhân vật trung tâm tại thượng đỉnh Ankara. Ảnh: the globalist
Ông Hegseth cho biết Bộ Quốc phòng Mỹ có kế hoạch xem xét lại sự hiện diện quân sự của nước này ở châu Âu để xác định cách họ hỗ trợ NATO và bảo đảm những gì đang diễn ra trên thực địa phản ánh những gì mà Tổng thống Donald Trump mong muốn ở khối quân sự này.
Ông Hegseth nhấn mạnh NATO cần quay trở lại là liên minh quân sự cứng rắn, có năng lực quân sự thực thụ để răn đe ngay tại lục địa này.
Trong khi đó, Tổng Thư ký Rutte khẳng định: “Chúng ta đang chứng kiến NATO 3.0 thực sự thành hình. Một châu Âu mạnh mẽ hơn trong một NATO mạnh mẽ hơn. Chúng ta cam kết với NATO, nhưng cũng kỳ vọng rằng người châu Âu ít nhất phải cân bằng được những gì Mỹ đang chi trả”.
Tại cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO ở Brussels vào tháng 2, Mỹ cũng đã vạch ra một chuyển đổi chiến lược được xây dựng trong nhiều năm. Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby đã cổ xúy điều mà ông gọi là “NATO 3.0” - một liên minh “dựa trên quan hệ đối tác hơn là sự phụ thuộc”, trong đó các đồng minh châu Âu đảm nhận trách nhiệm chính về quốc phòng thông thường của châu Âu trong khi Mỹ tập trung bảo vệ lãnh thổ trong nước và răn đe ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (đối phó Trung Quốc).
Quả thật, dưới thời của Tổng thống Trump nhiệm kỳ hai, “NATO 3.0” có thể được xem là tầm nhìn chiến lược xuyên Đại Tây Dương nhằm tái cấu trúc khối quân sự này. Trong khi đó, NATO 1.0 (ra đời trong Chiến tranh Lạnh, từ năm 1949) được xem là tập trung vào đối phó Liên Xô, còn NATO 2.0 (giai đoạn sau khi kết thúc Chiến tranh Lạnh đến khoảng đầu thập niên 2020) tập trung mở rộng thành viên sang phía Đông, đồng thời tham gia các chiến dịch ngoài khu vực truyền thống (như tại Nam Tư, Iraq, Afghanistan, Libya...). Nhà phân tích và khoa học chính trị Soli Özel đánh giá: NATO phiên bản 1.0 và NATO phiên bản 2.0 được định hình bởi sức mạnh tuyệt đối của Mỹ. Với NATO phiên bản 3.0, người châu Âu được kỳ vọng sẽ gánh vác phần lớn gánh nặng.
Từ cam kết đến thách thức thực thi
Hồi tháng 5, Washington được cho là đã thông báo với các thành viên NATO tại châu Âu rằng Mỹ không chỉ giảm quân số mà cả số lượng máy bay ném bom, máy bay chiến đấu, tàu chiến và các khí tài quân sự khác dành cho lục địa già.
Giới lãnh đạo châu Âu nhận thức được xu thế mới này và những lợi ích khi triển khai NATO 3.0. Tại Hội nghị thượng đỉnh The Hague (Hà Lan) hồi năm ngoái, các thành viên NATO đã cam kết đầu tư 5% GDP hàng năm vào quốc phòng vào năm 2035.
Tuy nhiên, ông Hegseth cho biết mặc dù nhiều nước đã thực hiện cam kết này, nhưng một số nước “vẫn cần phải làm nhiều hơn nữa”. Cho đến nay, chỉ có 17 trong số 32 đồng minh vượt qua ngưỡng 2% GDP cho quốc phòng. Thực tế, châu Âu đang đối mặt không ít thách thức và họ sẽ cần rất nhiều thời gian, nguồn lực để tự lấp đầy “khoảng trống năng lực” khổng lồ do Mỹ để lại, nhất là trong mảng công nghệ quân sự và chỉ huy then chốt.
KIẾN HÒA
