Trung Quốc lấp đầy khoảng trống Mỹ để lại?
Tốc độ Mỹ rút chân khỏi các nước đang phát triển diễn ra rất nhanh, trong khi Trung Quốc nhận thấy đây là cơ hội tiến lên.
Tập đoàn Huawei triển khai hàng chục dự án trên khắp châu Phi. Ảnh: Bloomberg
“Suy giảm có kiểm soát”
Viện trợ nước ngoài từ các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã giảm khoảng 23% trong giai đoạn 2024-2025 và phần lớn mức giảm này đến từ Mỹ, khi viện trợ nước ngoài của nền kinh tế lớn nhất thế giới “bốc hơi” gần 57%.
Vào tháng 3-2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đóng băng viện trợ nước ngoài, rồi xóa sổ Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) và hủy bỏ 83% các chương trình của cơ quan này. Hệ quả là tổng viện trợ từ các nước OECD giảm từ hơn 214 tỉ USD năm 2024 xuống còn 174 tỉ USD năm ngoái.
Châu Phi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Viện trợ của Washington dành cho châu lục này đã rơi từ 12,1 tỉ USD xuống 7,9 tỉ USD, mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ.
Đáng nói, không quốc gia nào đứng ra bù đắp khoảng trống đó. Lần đầu tiên trong gần 30 năm, Mỹ, Anh, Pháp và Đức đều đồng loạt cắt giảm ngân sách viện trợ trong cùng một năm.
Mặc dù Quốc hội Mỹ thông qua gói viện trợ trị giá 50 tỉ USD hồi đầu năm nay, nhưng nó cũng thấp hơn 16% so với mức năm ngoái. Các chuyên gia gọi đây là “sự suy giảm có kiểm soát”.
Trong khi đó, Trung Quốc đã phát hiện khoảng trống này. Theo giới chuyên gia, việc Washington giảm viện trợ cùng với các biện pháp thuế quan do ông Trump áp đặt, vốn gây tác động tiêu cực đến các nền kinh tế đang phát triển, chẳng khác nào “món quà ngoại giao” dành cho Bắc Kinh. Bởi khi Mỹ rút lui, Trung Quốc có cơ hội bước lên, tự thể hiện mình như một đối tác đáng tin cậy của các quốc gia đang phát triển, thậm chí là sự lựa chọn thay thế trong vai trò lãnh đạo trật tự toàn cầu.
Bắc Kinh hưởng lợi từ các nước đang phát triển
Kể từ ngày 1-5-2026, Trung Quốc đã bãi bỏ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ 53 quốc gia châu Phi. Bước đi này nằm trong kế hoạch lớn hơn mà Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị từng đề cập, nhân dịp kỷ niệm 70 năm quan hệ Trung Quốc - châu Phi, với trọng tâm là các quan hệ đối tác kinh tế mới và chính sách thuế suất bằng 0.
Kim ngạch thương mại giữa các nước đang phát triển (còn gọi là trao đổi thương mại Nam - Nam) cũng đã tăng từ khoảng 600 tỉ USD lên 5.600 tỉ USD, tức gấp gần 10 lần trong ba thập kỷ qua. Con số này chiếm hơn 1/3 tổng thương mại toàn cầu. Các quốc gia đang phát triển hiện chiếm 45% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu, gần gấp đôi mức 25% của năm 2000.
Các công ty công nghệ Trung Quốc đang hưởng lợi từ xu hướng trên. Chẳng hạn các khoản vay gắn với sáng kiến “Vành đai, Con đường” đã giúp Huawei xây dựng một trung tâm dữ liệu tại Papua New Guinea thông qua khoản vay 53 triệu USD từ một ngân hàng quốc doanh Trung Quốc. Theo cách tương tự, Alibaba, Baidu, China Telecom, Tencent và ZTE cũng đã mở rộng hiện diện tại các thị trường đang phát triển.
Về lâu dài, điều này tạo cho các doanh nghiệp Trung Quốc lợi thế cạnh tranh bền vững, khiến các công ty Mỹ chật vật hơn khi muốn thâm nhập những thị trường đang phát triển.
HẠNH NGUYÊN
(Theo Modern Diplomacy)
