Vì mục tiêu chấm dứt bệnh lao
Xác định tầm quan trọng của phát hiện lao chủ động, Bệnh viện Phổi tăng cường khám sàng lọc cho các đối tượng có nguy cơ mắc lao cao. Ảnh: Phạm Ngân
Nỗ lực chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam
Việt Nam là 1 trong 30 nước có gánh nặng bệnh lao đa kháng thuốc cao nhất thế giới, ước tính mỗi năm có 170.000 ca mắc mới, trong đó, 70% người mắc lao trong độ tuổi lao động. Lao ảnh hưởng đến kinh tế từng gia đình nói riêng và đất nước nói chung. Do đó, đầu tư cho chấm dứt bệnh lao là đầu tư cho phát triển bền vững. Hiện người dân ý thức cao về phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp bởi có sự tương đồng giữa lao và Covid-19. Hệ thống chính trị cũng có các biện pháp giải quyết dịch bệnh đường hô hấp, đây là cơ hội để Việt Nam thực hiện chấm dứt bệnh lao.
Giám đốc Bệnh viện (BV) Phổi Long An - bác sĩ CKII Lê Văn Bảy cho biết, so với Covid-19, cơ chế lây nhiễm của lao nguy hiểm hơn nhiều vì vi khuẩn lao có thể lây truyền qua không khí với các hạt mịn có kích thước từ dưới 5 micro mét, lại có khả năng đối phó, thích nghi với những điều kiện khắc nghiệt của môi trường trong thời gian dài. Bệnh lao là “kẻ giết người” thầm lặng, mắc lao không tử vong ngay, bệnh kéo dài âm thầm và phát hiện muộn, từ khi phát bệnh đến lúc tử vong thì đã lây sang rất nhiều người khác. Vì vậy, phát hiện sớm, chủ động truy vết không những cứu sống người bệnh mà còn giảm nhanh nguồn lây cho cộng đồng và giảm nhanh dịch tễ bệnh lao.
Phát hiện sớm, chủ động truy vết không những cứu sống người bệnh mà còn giảm nhanh nguồn lây cho cộng đồng và giảm nhanh dịch tễ bệnh lao
Hàng năm, cả nước phát hiện và đưa vào điều trị hơn 100.000 người mắc lao. Tuy nhiên, tỷ lệ BN được phát hiện và báo cáo chỉ đạt 60%, nghĩa là có tới 40% số BN lao chưa được phát hiện hoặc phát hiện nhưng chưa được báo cáo trong cộng đồng. Để có thể phát hiện được nhiều ca mắc lao, Dự án USAID SHIFT và Chương trình Chống lao (CTCL) quốc gia triển khai chiến lược “2X” Xquang-Xpert (chụp X-quang ngực và xét nghiệm phát hiện vi khuẩn lao) vào phát hiện chủ động đạt hiệu quả cao gấp 7 lần so với phát hiện thụ động hiện nay.
Chiến lược 2X đã phát hiện tích cực các ca mắc lao tại các cơ sở y tế, phát hiện chủ động ca lao và lao tiềm ẩn trong cộng đồng. BN sau khi được chẩn đoán mắc lao sẽ được điều trị miễn phí thuốc chống lao đối với tất cả các thể lao. Nhờ Chiến lược 2X mà có thể phát hiện sớm ca bệnh và các nguồn lây; nếu tìm hết các ca bệnh và điều trị để hết nguồn lây lan thì có thể chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam.
Bác sĩ hướng dẫn bệnh nhân vệ sinh tay, thực hiện các biện pháp phòng tránh lây nhiễm cho gia đình, cộng đồng
Tích cực tầm soát chủ động, phát hiện lao trong cộng đồng
Năm 2020, tại tỉnh, số BN lao các thể thu nhận là 2.128 người (đạt 87,7% kế hoạch); tỷ lệ điều trị thành công BN lao các thể đạt 102,6% kế hoạch; tỷ lệ BN không theo dõi được là 1,4% (đạt chỉ tiêu đề ra là dưới 2,5%).
Theo bác sĩ CKII Lê Văn Bảy, công tác phòng, chống lao được sự hướng dẫn kỹ thuật từ CTCL quốc gia, có sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và sự quan tâm từ lãnh đạo tỉnh, Sở Y tế cùng các sở, ngành liên quan. BV Phổi được tạo điều kiện thuận lợi cho CTCL trong phát hiện, quản lý và điều trị bệnh. Mạng lưới chương trình triển khai đến 100% tuyến cơ sở, cán bộ chống lao nhiệt tình trong công tác; các huyện, thị, thành phố đều có phòng xét nghiệm lao. Tỉnh cũng đánh giá được tầm quan trọng của quản lý bệnh lao kháng thuốc và triển khai đăng ký quản lý lao kháng thuốc; thành lập tổ chống lao tại trại giam. Ngoài ra, thành lập Ban Điều hành phối hợp lao/HIV, mạng lưới truyền thông được phát triển tại các tuyến.
Xác định tầm quan trọng của phát hiện lao chủ động, Bệnh viện Phổi tăng cường khám sàng lọc cho các đối tượng có nguy cơ mắc lao cao
Tuy nhiên, công tác phòng, chống lao còn gặp một số khó khăn như cán bộ chống lao các tuyến đa số kiêm nhiệm và thường xuyên thay đổi nên ảnh hưởng không ít đến chất lượng hoạt động của CTCL. Cơ sở vật chất cho hoạt động chống lao tại huyện đa số còn hạn chế; chưa đủ kinh phí để phát hiện chủ động, quản lý bệnh lao và lao đa kháng (chủ yếu là phát hiện thụ động). Ngoài ra, việc phát hiện lao trẻ em còn khó khăn, người dân còn có sự kỳ thị đối với người mắc bệnh lao,...
Xác định tầm quan trọng của phát hiện lao chủ động, BV Phổi còn tăng cường khám sàng lọc cho các đối tượng có nguy cơ mắc lao cao. Thời gian qua, BV nhận được sự phối hợp tốt từ lãnh đạo Trại giam Long Hòa và Thạnh Hòa, Trung tâm Công tác xã hội tỉnh trong việc sàng lọc lao. Phó Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội tỉnh - Lê Văn An cho biết, năm 2020, BV Phổi tổ chức khám sàng lọc bệnh lao tại Trung tâm bằng chụp X-quang phổi và xét nghiệm đàm cho gần 500 người gồm cán bộ, nhân viên và trại viên (trong đó có khoảng 400 trại viên). Đây là những đối tượng có nguy cơ mắc lao cao hơn so với ngoài cộng đồng. Hoạt động nhằm phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị khỏi cho BN mắc lao; đồng thời, theo dõi và quản lý các trường hợp BN có tổn thương bất thường trên phim X-quang phổi để được tiếp tục cho xét nghiệm bệnh lao và lao kháng thuốc.
Năm 2020, BV Phổi tổ chức khám sàng lọc đầu vào, định kỳ tại Trại giam Long Hòa, Thạnh Hòa; sàng lọc chủ động tại Trung tâm Công tác xã hội; sàng lọc lao cho trẻ tiếp xúc với nguồn lây tại trung tâm y tế huyện, thị, thành phố, đã có 6.123 người được sàng lọc. Qua đó, có 21 BN được phát hiện, thu nhận điều trị 21 BN.
Tầm soát lao chủ động có ý nghĩa quan trọng, nhằm sớm phát hiện, ngăn chặn sự lây nhiễm lao trong cộng đồng, góp phần hướng đến mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, để người dân Việt Nam được sống trong môi trường không còn bệnh lao. Cùng cả nước, năm 2021, với mục tiêu chung là khống chế tốc độ gia tăng, tiến tới giảm tỷ lệ người mắc lao dưới 131/100.000 dân và tử vong do lao dưới 2,5% dân số, tỉnh tiếp tục tăng cường phát hiện chủ động, sử dụng tối đa xe X-quang kỹ thuật số, phối hợp điều trị lao tiềm ẩn; phát hiện BN lao bằng phương pháp thụ động, tăng cường sàng lọc, phát hiện chủ động. Đồng thời, quản lý điều trị, bảo đảm sử dụng thuốc theo đúng phác đồ dưới sự giám sát chặt chẽ của nhân viên y tế, thực hiện đầy đủ công tác vãng gia, giám sát định kỳ. Đặc biệt, tầm soát và khám sàng lọc trẻ em tiếp xúc nguồn lây; khám sàng lọc những trẻ có triệu chứng nghi lao, tư vấn chụp X-quang để chẩn đoán;... Ngoài ra, tư vấn 100% BN lao làm xét nghiệm HIV, đẩy mạnh hoạt động khám sàng lọc lao trên người nhiễm HIV;...
Bệnh lao có thể chữa khỏi nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, vì vậy, để đạt các mục tiêu đã đề ra, tiến tới mục tiêu thanh toán hoàn toàn bệnh lao cần rất nhiều sự nỗ lực, chung tay của cộng đồng. Không nên xem công tác phòng, chống bệnh lao là nhiệm vụ của riêng ngành Y tế mà các cấp, các ngành, địa phương cần có sự quan tâm, đẩy mạnh tuyên truyền nhằm cung cấp những kiến thức cần thiết về phòng, chống lao, tạo sự phối hợp với người dân để cộng đồng không xa lánh, kỳ thị với người mắc bệnh lao./.
| Năm 2020, chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống lao là “Biến hiểm họa Covid-19 thành cơ hội để Việt Nam chấm dứt bệnh lao”; tiếp nối mạch này, chủ đề năm nay là “Việt Nam Chiến thắng Covid - Chấm dứt bệnh lao”. Chủ đề muốn nêu rõ từ cuộc chiến chống Covid-19, mọi người hãy tích cực hơn nữa trong công cuộc phòng, chống lao. Dù còn nhiều khó khăn nhưng nếu các cấp chính quyền, ban, ngành, đoàn thể và cộng đồng cùng vào cuộc, chung tay, chắc chắn sẽ đẩy lùi được dịch bệnh Covid-19 và tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030. |
Phạm Ngân
