Tiếp cận mới trong dự phòng và điều trị bệnh hô hấp cấp ở trẻ 

Trước thực trạng trẻ em liên tục mắc các bệnh đường hô hấp, dẫn đến nguy cơ nhập viện và đối mặt với làn sóng vi khuẩn kháng thuốc, các chuyên gia nhi khoa đang mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới. Đó là việc bảo vệ cơ thể trẻ ngay từ “cửa ngõ” đầu tiên thông qua hệ vi sinh đường hô hấp.

Gánh nặng từ những cơn ho kéo dài

Mỗi khi thời tiết chuyển mùa, khoa nhi tại nhiều bệnh viện lại quá tải. Nhìn con trẻ trằn trọc vì khò khè, ho hen, sốt cao, bít tắc đường thở, không ít phụ huynh hoảng hốt và kiệt sức. Thực tế dịch tễ cho thấy các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp tính vẫn luôn là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ phải nhập viện điều trị nội trú.

Các chuyên gia nhi khoa đưa ra hướng tiếp cận mới trong việc dự phòng bệnh đường hô hấp cấp cho trẻ. Ảnh minh họa

Theo các thống kê chuyên ngành, trung bình mỗi năm, một đứa trẻ có thể mắc các bệnh đường hô hấp từ 3-10 lần. Trong đó, viêm phổi và viêm tiểu phế quản là hai “thủ phạm” nguy hiểm nhất, đe dọa trực tiếp tính mạng của trẻ, đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi.

Các bác sĩ lâm sàng còn phải đối mặt với thách thức nhức nhối là tình trạng kháng kháng sinh ở trẻ em. Tại Hội thảo Sàng lọc, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh khu vực ĐBSCL vừa qua, bác sĩ Nguyễn Đào Nhật Minh, Bệnh viện Quốc tế Phương Châu Cần Thơ, chỉ ra thực trạng số lượng trẻ em được kê đơn kháng sinh trên thực tế đang cao hơn rất nhiều so với tỷ lệ nhiễm khuẩn thực sự. Rất nhiều phụ huynh cứ thấy con ho, sốt, chảy mũi là tự ý mua kháng sinh cho con uống. Tuy nhiên, phần lớn các đợt nhiễm trùng hô hấp ở giai đoạn đầu đều do virus gây ra, mà kháng sinh thì hoàn toàn vô tác dụng đối với virus.

Việc dùng kháng sinh sai cách không những không giúp trẻ khỏi bệnh mà còn tiêu diệt luôn cả những vi khuẩn có lợi trong cơ thể. Điều này khiến hệ vi sinh mất cân bằng, làm suy yếu khả năng tự bảo vệ của trẻ, dẫn đến nguy cơ thất bại điều trị trong những lần bệnh sau và thúc đẩy tốc độ kháng thuốc lan rộng trong cộng đồng.

Tái lập cân bằng miễn dịch tại đường thở

Để giải quyết tận gốc vấn đề, ngành y tế đang chuyển dịch tư duy từ việc thụ động chữa bệnh sang chủ động dự phòng và điều hòa miễn dịch tự nhiên. Về mặt sinh lý, đường hô hấp của trẻ được bảo vệ bởi một hàng rào tự nhiên bao gồm lớp thảm nhầy, hệ thống lông chuyển và vô số vi sinh vật thường trú tại niêm mạc mũi họng. Khi cơ thể khỏe mạnh, các lợi khuẩn này sống hòa bình, cạnh tranh chỗ bám và nguồn dinh dưỡng với vi khuẩn có hại, đồng thời tiết ra các chất kháng khuẩn tự nhiên để ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập sâu vào cơ thể. Khi hàng rào vi sinh này bị phá vỡ do thời tiết, ô nhiễm hoặc do dùng kháng sinh tùy tiện, các tác nhân gây bệnh sẽ dễ dàng tấn công vào tế bào, kích hoạt phản ứng viêm dữ dội. Trong nhiều trường hợp nhiễm virus nặng, phản ứng đáp ứng viêm quá mức của cơ thể có thể gây ra hiện tượng sưng nề niêm mạc, tăng tiết dịch nhầy làm bít tắc đường thở, dẫn đến suy hô hấp cấp tính.

Chính vì vậy, bên cạnh nguyên tắc truyền thống là làm sạch và khai thông đường thở bằng các dung dịch nước muối sinh lý, xu hướng y học hiện đại bắt đầu tập trung vào việc tái lập hệ vi sinh mũi họng. Việc ứng dụng các dung dịch xịt mũi chứa bào tử lợi khuẩn đang được xem là một bước tiến mang tính đột phá. Phương pháp này đưa trực tiếp các lợi khuẩn dạng bào tử vào ngay vùng niêm mạc bị tổn thương, giúp chúng nhanh chóng nảy mầm, chiếm chỗ và ức chế các vi khuẩn có hại. Đây chính là cách thiết lập một lá chắn sinh học tại chỗ, giúp giảm nhanh các triệu chứng ho, đờm, khò khè mà không làm ảnh hưởng đến sự phát triển tự nhiên của trẻ.

Các chuyên gia nhi khoa nhấn mạnh, để bảo vệ bền vững hệ hô hấp của trẻ, thầy thuốc và phụ huynh cần phối hợp xây dựng một chiến lược chăm sóc toàn diện cho trẻ. Kháng sinh hay các thuốc điều trị đặc hiệu chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ sau khi đã xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. Song song với việc dùng thuốc đúng chỉ định, cần chủ động củng cố hai lớp bảo vệ cho trẻ, đó là miễn dịch toàn thân thông qua việc tiêm chủng đầy đủ các vắc-xin phòng bệnh hô hấp, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và miễn dịch tại chỗ bằng việc giữ vệ sinh mũi họng đúng cách, chủ động bổ sung lợi khuẩn đường hô hấp khi cần thiết. Khi cả hai lá chắn cùng hoạt động hiệu quả, trẻ sẽ có sức đề kháng tốt để vượt qua những đợt “bão bệnh” đường hô hấp mỗi khi thời tiết thất thường.

THU SƯƠNG