TP Cần Thơ tiên phong đáp ứng y tế công cộng với chùm ca nhiễm HIV
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) TP Cần Thơ, công tác phòng, chống HIV/AIDS đang bước vào giai đoạn mới, âm thầm nhưng quyết liệt hơn. Thống kê cho thấy, dịch đang chuyển dịch mạnh mẽ sang nhóm trẻ và nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), những “chùm ca bệnh” xuất hiện như những cơn sóng ngầm, đòi hỏi tư duy phòng, chống dịch hoàn toàn khác biệt.
Bạn Phạm Trương Kim Dương, Trưởng nhóm CBO Glink Cần Thơ, tư vấn sàng lọc HIV ở cộng đồng.
Ông Dáp Thanh Giang, Trưởng Khoa Phòng, chống HIV/AIDS và Các bệnh truyền nhiễm mạn tính, CDC TP Cần Thơ, cho biết: "HIV ở TP Cần Thơ gia tăng bắt đầu từ năm 2016, đặc biệt là trong khoảng thời gian từ năm 2020-2022, với thống kê khoảng hơn 600 ca/năm. Trong khi công tác quản lý chỉ quản lý số ca nhiễm, chưa phân tích sâu về dịch tễ học, các nhóm đối tượng, địa bàn, chùm ca nhiễm xuất hiện ở đâu, thời gian nào".
Tháng 10-2023 đánh dấu một bước ngoặt khi mô hình "Đáp ứng y tế công cộng với chùm ca nhiễm" (PHCR) chính thức được triển khai tại TP Cần Thơ. Mô hình PHCR giúp xác định có chùm ca nhiễm trong một thời gian nhất định. Dựa trên số liệu, phân tích tình hình dịch tễ, nguyên nhân gốc rễ, sự sẵn có của các dịch vụ và nguồn lực của địa phương, sẽ đưa ra các can thiệp phù hợp với tình hình thực tế của mỗi nơi.
Không chỉ dừng lại ở việc thống kê số ca nhiễm, PHCR còn tập trung xác định cụ thể từng địa bàn; phân tích diễn biến dịch; phát hiện khoảng trống trong cung cấp dịch vụ để kịp thời đưa ra giải pháp can thiệp hiệu quả. Từ đó, mô hình này đã giúp ngành y tế xác định từng khoảng trống để can thiệp kịp thời, đúng nơi, đúng lúc. Từ những dữ liệu được cập nhật liên tục, hàng loạt biện pháp can thiệp có hiệu quả cao đã được triển khai đồng bộ. Mỗi ca nhiễm được phát hiện và đưa vào điều trị ARV sớm không chỉ cứu một cuộc đời, mà là ngăn chặn một chuỗi lây nhiễm cho cộng đồng.
Trong quá trình thực hiện, “mắt xích” quan trọng nhất kết nối giữa cơ sở y tế với những người sử dụng dịch vụ là các tổ chức dựa vào cộng đồng (CBO) và các đồng đẳng viên. Đây cũng là cầu nối trung gian quyết định hiệu quả của mô hình. Họ dùng sự thấu cảm và trải nghiệm của chính mình để xóa tan mặc cảm, kết nối những người cần dịch vụ với ngành y tế. Được phát triển dựa trên nền tảng “người trong cuộc nói cho người trong cuộc nghe”, các hoạt động tư vấn, truy vết, kết nối điều trị, phát vật phẩm hỗ trợ… đều có sự tham gia hiệu quả của các tổ chức dựa vào cộng đồng.
Ông Phạm Trương Kim Dương, Trưởng nhóm CBO Glink Cần Thơ, cho biết: "Đến với cộng đồng, mình không mang vai trò là một người làm chương trình mà là một người thấu cảm, đã từng trải những lo lắng và sự sợ hãi. Từ đó, đồng cảm và giúp bệnh nhân mở lòng hơn, tự tin hơn và tự chủ để bước đến được cửa của cơ sở y tế chữa trị".
Bạn H.N.M, người sử dụng PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm HIV), chia sẻ: "Khi được giới thiệu sử dụng, tôi cũng hơi lo lắng vì không có thông tin gì về PrEP. Sau khi được các anh ở Glink tư vấn, tôi mới hiểu đây là giải pháp giúp bảo vệ khỏi nguy cơ lây nhiễm HIV. Tính đến thời điểm hiện tại, tôi đăng ký và sử dụng PrEP được 3 năm".
Ông Dáp Thanh Giang cho biết thêm: "Chúng tôi triển khai PHCR bằng cách phân tích dữ liệu dịch tễ, rồi thực hiện xét nghiệm nhiễm mới để xác định những chùm ca nhiễm trong cộng đồng, đặc biệt là những khoảng trống, từ đó, đưa ra những can thiệp nhanh, mạnh và hiệu quả hơn. Cụ thể là sau năm 2023, số ca nhiễm HIV có xu hướng giảm và tỷ lệ đối tượng nguy cơ cao được tiếp cận với các chương trình can thiệp cũng tăng. Điều trị HIV/AIDS trước đây chỉ từ 60-70%, bây giờ đạt hơn 95%. Đặc biệt, điều trị dự phòng trước phơi nhiễm PrEP có số lượng người sử dụng mới rất nhiều, khoảng 1.000 người. HIV ở TP Cần Thơ đang giảm và chúng tôi đang theo dõi sát diễn biến tình hình".
Những nỗ lực không ngừng của cả hệ thống đã mang lại “trái ngọt”, tỷ lệ kết nối điều trị ARV đạt con số ấn tượng gần 99%. Trong 3 năm liền, Cần Thơ được Bộ Y tế đánh giá là một trong những địa phương có nhiều điểm sáng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS. Và đặc biệt, vào lễ kỷ niệm 70 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam năm 2025, mô hình PHCR được Sở Y tế Cần Thơ vinh danh và khen thưởng, đạt giải Nhì Giải thưởng Thành tựu Y khoa TP Cần Thơ lần thứ nhất. Đây là kết quả của sự chung tay vào cuộc của cả hệ thống y tế từ Trung ương tới địa phương, cùng sự hỗ trợ kinh phí, vật lực, giải pháp từ Chương trình PEPFAR, CDC Hoa Kỳ, Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID)…
Bài, ảnh: H.HOA
