Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dịch chuyển từ y tế điều trị sang dự phòng
Tuổi thọ người Việt Nam ngày càng tăng, nhưng lại tỷ lệ thuận với tình trạng mắc các bệnh mạn tính. Thời gian qua, nước ta đã triển khai nhiều chính sách y tế về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi (NCT), với phương châm từng bước chuyển dịch xu hướng từ y tế điều trị sang y tế dự phòng.
Chương trình chăm sóc sức khỏe NCT tại cộng đồng cần sự chung tay vào cuộc của cả hệ thống, chính quyền các cấp.
Từ chính sách đến thực tiễn
Trong chương trình truyền hình trực tuyến với chủ đề “Chăm sóc sức khỏe ban đầu cho NCT: Từ chủ trương khám sức khỏe định kỳ đến thực tiễn triển khai”, TS Nguyễn Khánh Phương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách y tế, Bộ Y tế, cho biết, năm 2009 Luật NCT ra đời, thể chế hóa các quy định chăm sóc sức khỏe ban đầu cho NCT, giao nhiệm vụ cho trạm y tế xã, phường tổ chức khám sức khỏe định kỳ.
Tuy nhiên, theo tổng kết của Bộ Y tế về việc thực hiện Luật NCT, tỷ lệ NCT được khám sức khỏe định kỳ tại cộng đồng chưa đạt tới 70%. Bước ngoặt là khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân với chủ trương đặt mục tiêu khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất 1 lần/năm cho mọi người dân.
Theo đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 282/NQ-CP ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09-9-2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân và Bộ Y tế ban hành các kế hoạch hành động xác định rõ lộ trình thực hiện, trong đó NCT là nhóm đối tượng được ưu tiên hàng đầu.
Hiện cả nước có khoảng 16,5 triệu NCT, với tuổi thọ trung bình 74,5 tuổi. Tuy nhiên, số năm sống khỏe mạnh của NCT đạt khoảng 64 năm, đồng nghĩa với 10 năm phải sống chung với bệnh tật. Khảo sát năm 2022 của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế về nhu cầu chăm sóc sức khỏe NCT ghi nhận, trung bình một NCT mắc từ 2-3 bệnh mạn tính, cần quá trình theo dõi, điều trị và chăm sóc lâu dài.
Trước thực trạng đó, việc triển khai khám sức khỏe định kỳ cho NCT theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW đã tạo ra động lực mới. Trước hết, NCT được tạo lập sổ sức khỏe điện tử và theo TS Nguyễn Khánh Phương, việc này giúp NCT chủ động theo dõi các chỉ số sức khỏe của chính mình thay vì bị động. Dữ liệu tổng hợp từ hệ thống sổ sức khỏe điện tử giúp ngành y tế và chính quyền địa phương nắm bắt mô hình bệnh tật thực tế, từ đó lập kế hoạch phân bổ nguồn lực, cơ số thuốc và nhân lực y tế sát thực tiễn.
Các cấp vào cuộc vì sức khỏe người cao tuổi
Hiện nay, sự thay đổi lớn nhất trong nhận thức của cộng đồng và các cấp chính quyền về việc chăm sóc sức khỏe NCT thể hiện ở sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Chính NCT và gia đình cũng đã chuyển từ trạng thái thụ động có bệnh mới đi chữa trị sang chủ động đi khám để tầm soát, phát hiện nguy cơ và phòng bệnh.
Trạm y tế xã đóng vai trò đầu mối tổ chức khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho toàn bộ NCT trên địa bàn. Tuy nhiên, năng lực và điều kiện hoạt động chuyên môn của mạng lưới trạm y tế còn vướng không ít khó khăn, hạn chế. Theo quy định về nhân lực có chứng chỉ hành nghề và chuyên khoa tương ứng, thì thực tế 100% trạm đã có bác sĩ đa khoa, nhưng chưa thể đảm bảo bác sĩ chuyên khoa. Quy định cũng đòi hỏi trạm y tế xã phải thực hiện các dịch vụ cận lâm sàng trong khi các trạm y tế xã hầu như không được trang bị đầy đủ. Các trạm còn gặp áp lực về lượng bệnh đông do địa bàn rộng lớn; gặp khó trong thủ tục tài chính...
Tại TP Cần Thơ, hệ thống y tế từ tuyến thành phố đến cơ sở tích cực khám sức khỏe toàn dân, đặc biệt là khám sức khỏe cho NCT. Sở Y tế đã chủ động triển khai các hướng dẫn của Bộ Y tế và bộ, ngành liên quan về các phương án thực hiện theo năng lực và điều kiện thực tế của các xã, phường. Ghi nhận đến tháng 9-2026, Cần Thơ đã thực hiện đạt tỷ lệ khám sức khỏe toàn dân gần 71%, đứng thứ 11/34 tỉnh, thành trong cả nước.
Nhiều địa phương thực hiện nhiệm vụ này rất tốt, tuy nhiên vẫn còn gần 1/3 xã, phường chưa thực hiện công tác này và nhiều địa phương đạt kết quả với tỷ lệ thấp. Kế hoạch trong tháng 10, UBND thành phố sẽ có cuộc họp với các sở, ngành và 103 xã, phường để sơ kết, đánh giá lại kết quả thực hiện khám sức khỏe toàn dân thời gian qua. Từ đó đưa ra giải pháp thực hiện với các xã, phường chậm triển khai hoặc chưa triển khai.
Theo các chuyên gia của Bộ Y tế, để giải quyết khó khăn, trước hết cần thiết lập cơ chế phối hợp liên tuyến kết nối trạm y tế với các bệnh viện, phòng khám đa khoa khu vực để hỗ trợ nhân lực và thiết bị; đồng thời tổ chức các đội khám lưu động để đến tận các địa bàn xa, hỗ trợ thăm khám cho những NCT tàn tật, di chuyển khó khăn...
Bài, ảnh: THU SƯƠNG
